Phim ngắn và thị trường "điện ảnh dọc" trị giá tỷ USD

Mới đây nhất, phim ngắn khung hình dọc (micro-drama) Võ Tắc Thiên truyền kỳ do Lưu Hiểu Khánh (75 tuổi) đóng chính đạt hơn 100 triệu lượt xem chỉ sau 10 ngày phát sóng, trong đó khán giả dưới 35 tuổi chiếm tới 62%. Theo Sina, hiện tượng này hé lộ bước chuyển sâu sắc của thị trường phim ngắn từ giai đoạn "giải trí bình dân" sang xu hướng đầu tư vào chất lượng.

Tại Hội nghị Âm thanh & Video Internet Trung Quốc 2026 diễn ra ở Thành Đô (Trung Quốc) hồi tháng 4, một báo cáo đã chỉ ra rằng, tính đến tháng 12/2025, thời gian trung bình người dùng dành cho các ứng dụng phim ngắn đã đạt 129 phút/ngày, vượt qua cả các video dài. 

Điều đáng chú ý là sự thay đổi này diễn ra rất nhanh. Chỉ trong vài năm, phim ngắn Trung Quốc đã chuyển từ mô hình giải trí nội địa sang một ngành công nghiệp toàn cầu. Theo báo cáo về sự phát triển của ngành phim truyền hình ngắn Trung Quốc, doanh thu ở thị trường nước ngoài trong 8 tháng đầu năm 2025 đạt 1,5 tỉ USD, tăng gần 195% so với cùng kỳ năm trước. 

Theo các báo cáo của ngành giải trí, micro-drama hiện đã trở thành thị trường trị giá hàng chục tỉ USD tại Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc cùng nhiều thị trường châu Á. Trên TikTok và các ứng dụng như ReelShort hay DramaBox, hàng loạt series phim ngắn có kịch bản từ Trung Quốc nhưng diễn viên phương Tây đóng liên tục viral với mô típ "càng phi lý càng cuốn".

Tờ The Hollywood Reporter nhận định: "Mạng xã hội khiến người xem không còn đủ kiên nhẫn để đợi vài chục phút nữa mà cần cảm giác thỏa mãn ngay lập tức sau mỗi vài giây lướt màn hình". Vì thế, nếu phim truyền thống cần 20 phút để xây dựng xung đột, micro-drama chỉ mất... 20 giây. Mở đầu bằng drama, giữa tập là cú twist, cuối tập là cao trào đỉnh điểm.

Tờ Variety gọi đây là "kể chuyện theo thuật toán", khi những đoạn phim không được tạo ra để suy ngẫm mà là khiến người xem phải không ngừng vuốt màn hình. Business Insider thống kê riêng thị trường micro-drama tại Mỹ đã đạt khoảng 1,3 - 1,4 tỉ USD trong năm 2025, cho thấy "điện ảnh dọc" (vertical cinema) đã trở thành ngành công nghiệp giải trí toàn cầu.

Còn báo cáo của Lumikai, một công ty đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực truyền thông tương tác và trò chơi, thì cho biết thị trường phim truyền hình ngắn tập của Ấn Độ đã vượt mốc 300 triệu USD vào năm 2025 và dự kiến ​​sẽ đạt 1,5 tỷ USD vào cuối năm 2026. Tại Hàn Quốc, nền tảng phim ngắn Beegloo có trụ sở tại Seoul, ghi nhận 4/5 loạt phim được xem nhiều nhất tháng 2/2026 là phim ngắn nhiều tập.

Dữ liệu từ công ty nghiên cứu Omdia của Anh cho thấy thị trường toàn cầu được định giá 11 tỷ USD vào năm ngoái và dự kiến ​​sẽ đạt 14 tỷ USD trong năm nay. Trong đó, khu vực Mỹ Latinh chiếm 27% tổng số lượt tải xuống ứng dụng phim ngắn trong quý đầu tiên của năm, tăng 69% so với cùng kỳ năm trước. Đông Nam Á đứng thứ hai với 24%, tăng 61% so với năm trước. Ấn Độ, châu Âu và Hoa Kỳ hiện mỗi khu vực chiếm từ 7 đến 11% thị phần toàn cầu.

Nhiều đạo diễn trẻ tại Mỹ hay Hàn Quốc, Ấn Độ giờ đây bắt đầu nói về khái niệm "điện ảnh dọc"  như một kênh doanh thu mới. Không thể chối cãi, sự bùng nổ của micro-drama đang khiến ranh giới giữa quảng cáo, MV và phim ảnh trở nên "mờ" hơn bao giờ hết. Nhiều thương hiệu thời trang, mỹ phẩm và lifestyle hiện không còn làm TVC theo kiểu truyền thống mà chuyển sang sản xuất mini-series dạng TikTok drama.

Theo Vogue, nhiều thương hiệu xem micro-drama là công cụ tiếp thị hiệu quả vì người xem có xu hướng theo dõi cảm xúc nhân vật hơn là cảm giác "đang bị bán hàng". Điều này cũng cho thấy giải trí hiện nay không còn chỉ là ngành công nghiệp nội dung mà đã hòa vào thương mại điện tử, mạng xã hội và văn hóa của thế giới những người hâm mộ (fandom).

Thậm chí, xu hướng xem video ngắn trên màn hình TV cũng đang tăng mạnh khi YouTube ghi nhận hơn 2 tỉ giờ xem Shorts mỗi tháng, cho thấy nội dung dọc ngày càng mở rộng khỏi nền tảng điện thoại. Ông Kurt Wilms - Giám đốc cấp cao phụ trách quản lý sản phẩm YouTube trên TV - cho biết nhóm người dùng xem YouTube qua TV hiện là một trong những mảng tăng trưởng nhanh nhất của nền tảng này.

Trong khi đó, Google TV - nền tảng thuộc công ty mẹ Alphabet - cũng vừa bổ sung hàng nội dung “Video ngắn dành cho bạn” trên giao diện chính nhằm tăng khả năng hiển thị Shorts trên màn hình lớn. Để tối ưu trải nghiệm xem video dọc trên TV, YouTube đã điều chỉnh giao diện bằng cách chuyển phần bình luận sang bên cạnh video thay vì hiển thị phía dưới như trên điện thoại.

Theo nhiều chuyên gia, giai đoạn tiếp theo của ngành sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào công nghệ thay vì chỉ dựa vào lưu lượng truy cập. AI đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong dịch thuật, bản địa hóa, phát triển kịch bản và thiết kế cảnh quay, giúp ngành công nghiệp này tiến gần hơn tới một hệ sinh thái nội dung toàn cầu có khả năng thích ứng cao.

Tại Việt Nam, short drama vẫn còn ở trạng thái nhập khẩu xen lẫn những thử nghiệm bản địa. Google đã từng chọn TP.HCM để tổ chức sự kiện “Drama Shorts” năm 2025, coi đây là một thị trường tiềm năng trong bản đồ tăng trưởng châu Á.

Hiện các nền tảng công nghệ, từ phụ đề đa ngữ đến công cụ thu hút người dùng, đều đã sẵn sàng. Một số doanh nghiệp như Yeah1 đang có những dự án thử nghiệm nhanh, chi phí gọn để đo lường thị hiếu. Tuy nhiên, thách thức cũng không ít. Kịch bản micro-drama dễ rơi vào lối mòn “tổng tài - ngôn tình”, vốn đầu tư khó trụ lâu khi cần "tổng lực" cho giai đoạn thu hút người dùng, và đội ngũ sáng tạo vẫn loay hoay với câu hỏi làm sao kể chuyện “ngắn mà sâu”...

Từ góc nhìn sáng tạo, đạo diễn trẻ Đỗ Thanh Sơn nhìn thấy cả áp lực lẫn cơ hội: “Phim khổ dọc thường không thể tập trung vào bối cảnh, buộc đạo diễn tập trung tuyệt đối vào diễn xuất và cảm xúc. Mỗi tình huống chỉ vài chục giây, buộc người làm nghề phải tinh luyện kịch bản đến từng chi tiết”.

Đạo diễn này muốn Việt hóa micro-drama bằng bối cảnh gần gũi hơn, những xưởng may, những startup công nghệ, làng xóm trọ, những câu chuyện gia đình Việt... Từ đó có thể giữ chất thơ mà vẫn hợp nhịp nhanh của phim ngắn, tránh sa vào ảo ảnh tình yêu thiếu thực tế hay báo thù vô lý.