Lý do kinh tế và chứng khoán Israel vẫn vững giữa xung đột Trung Đông

Vào đầu tháng trước, Ngân hàng Trung ương Israel (BOI) hạ mạnh dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 do tác động từ các cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là dù đã hạ dự báo 1,4 điểm phần trăm, BOI vẫn cho rằng tổng sản phẩm trong nước của Israel có thể tăng 3,8% trong năm nay, bất chấp việc nước này đã ở trong trạng thái thời chiến gần 3 năm qua.

TRIỂN VỌNG KINH TẾ VẪN SÁNG

Triển vọng có thể sáng hơn nếu căng thẳng khu vực hạ nhiệt. Trong cuộc trao đổi với kênh CNBC hôm 16/4, Thống đốc BOI Amir Yaron cho biết kinh tế Israel có thể phục hồi và tăng trưởng 5,5% trong năm 2027 nếu các cuộc xung đột trong khu vực được giải quyết.

Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế Israel tăng trưởng 3,5% trong năm nay, cao hơn mức 2,3% của Mỹ và 1,3% của Liên minh châu Âu (EU). Với tốc độ này, tăng trưởng GDP của Israel trong năm 2026 được dự báo cao hơn toàn bộ các nền kinh tế thuộc Nhóm 7 nền công nghiệp phát triển (G7). Sang năm tới, IMF dự báo kinh tế Israel tiếp tục tăng 4,4%, qua đó duy trì mức tăng trưởng vượt nhiều nền kinh tế phát triển lớn.

Nền tảng tài khóa của Israel cũng được đánh giá là tương đối vững so với nhiều nước phát triển. Theo IMF, tỷ lệ nợ công/GDP của Israel ở mức 69,8% trong năm nay. Dù tăng nhẹ so với năm 2025, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức bình quân có trọng số 123,7% của G7.

Thị trường lao động Israel cũng duy trì sức chống chịu tốt trong thời chiến. Số liệu cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của nước này nhích lên 3,2% trong tháng 3, nhưng vẫn thấp hơn mức 4,3% của Mỹ và 6,2% của khu vực đồng euro.

Lạm phát cũng nằm trong tầm kiểm soát. Trong 2 tháng kể từ khi chiến sự Iran bùng phát, lạm phát của Israel gần như ổn định và giảm nhẹ xuống 1,9% trong tháng 3, nằm trong khoảng mục tiêu 1-3% của BOI. Diễn biến này trái ngược với Mỹ, EU và Anh, nơi giá dầu tăng mạnh kéo lạm phát tăng lên.

Israel rơi vào xung đột kéo dài từ sau cuộc tấn công của nhóm vũ trang Hamas ngày 7/10/2023, sự kiện dẫn tới chiến dịch quân sự của Israel tại Dải Gaza. Ngày 28/2/2026, Israel cùng Mỹ không kích Iran, đồng thời tiếp tục giao tranh với Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Lebanon. Nước này cũng nhiều lần trở thành mục tiêu tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen.

Dù vậy, theo bà Keren Uziyel, nhà phân tích cấp cao tại Economist Intelligence Unit (EIU), kinh tế Israel vẫn chứng tỏ sức chống chịu tốt.

“Sau nhiều năm chiến tranh, dù nền kinh tế Israel tăng trưởng dưới mức tiềm năng, khu vực tư nhân linh hoạt, lạm phát thấp, lực lượng lao động có trình độ cao và nền tảng tăng trưởng tốt đã giúp nước này phục hồi sau khủng hoảng”, bà Uziyel nhận xét với CNBC.

Theo bà Uziyel, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ công nghệ cao là động lực chính giúp kinh tế Israel tăng trưởng mạnh và tạo dựng tài sản trong 2 thập kỷ qua. Bên cạnh đó, nền kinh tế nước này cũng ghi nhận đà tăng tốt ở một số lĩnh vực khác, trong đó có phát triển nguồn khí đốt và xuất khẩu quốc phòng.

Năm ngoái, Israel có hai thương vụ đầu tư nước ngoài lớn nhất từ trước đến nay, đều thuộc lĩnh vực an ninh mạng. Hai thương vụ này gồm tập đoàn công nghệ Google mua lại công ty Wiz của Israel với giá 32 tỷ USD và công ty an ninh mạng Palo Alto Networks mua lại công ty CyberArk của Israel với giá 25 tỷ USD. Cả hai đều hoàn tất vào tháng 3/2026.

NHIỀU LỢI THẾ GIÚP DUY TRÌ SỨC CHỐNG CHỊU

Bà Uziyel cho rằng cơ cấu dân số cũng là một lợi thế của Israel so với nhiều nền kinh tế phát triển khác. Trong hầu hết các năm của 2 thập kỷ qua, dân số nước này tăng bình quân gần 2% mỗi năm.

“So với mặt bằng các nền kinh tế phát triển, dân số Israel còn tương đối trẻ. Ngay cả khi tính theo bình quân đầu người, nền kinh tế nước này vẫn duy trì sức bật đáng kể trong 20 năm qua”, bà Uziyel nói.

Theo bà Uziyel, nếu các thỏa thuận ngừng bắn liên quan đến chiến sự Iran tiếp tục được duy trì, dù còn mong manh, kinh tế Israel có thể phục hồi khá mạnh vào giữa năm nay và tăng trưởng khoảng 3% trong cả năm 2026.

“Tăng trưởng của Israel được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố: tỷ lệ thất nghiệp thấp, nhu cầu quốc tế lớn đối với hàng hóa và dịch vụ công nghệ, xuất khẩu quốc phòng và dòng vốn đầu tư toàn cầu vào lĩnh vực công nghệ. Bên cạnh đó, việc hoàn tất một số thương vụ đầu tư quy mô lớn cũng mang lại nguồn thu đáng kể cho các hộ gia đình, đặc biệt là nhóm thu nhập cao”, bà Uziyel nhận định.

Bên cạnh đó, lĩnh vực năng lượng cũng được dự báo thu hút đầu tư đáng kể trong giai đoạn 2026-2027, gồm đầu tư vào công suất năng lượng tái tạo trong nước và các dự án giúp tăng sản lượng, cũng như năng lực xuất khẩu khí đốt tự nhiên.

Dù vậy, ông Joao Gomes, Giáo sư tài chính tại trường kinh doanh Wharton thuộc Đại học Pennsylvania cho rằng kinh tế Israel đã bắt đầu chịu tác động từ chiến sự Iran.

Theo ông, sức ép thể hiện rõ ở tình trạng thiếu lao động trong nhóm tuổi lao động chính, do nhiều người được huy động cho xung đột, trong khi tiêu dùng suy yếu vì lo ngại an toàn. Du lịch cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, qua đó tiếp tục gây sức ép lên tăng trưởng và nguồn thu ngân sách.

“Trong dài hạn, tác động kinh tế sẽ phụ thuộc lớn vào nội dung của thỏa thuận hòa bình đạt được tại Trung Đông, cũng như mức độ an toàn mà Israel tạo dựng được trong mắt nhà đầu tư và du khách quốc tế”, ông Gomes nhận xét với CNBC.

Theo ông Gomes, nợ công của Israel đã tăng đáng kể, khiến nước này cần điều chỉnh chính sách tài khóa. Tuy nhiên, gánh nặng nợ vẫn có thể kiểm soát nếu Israel đạt được một khuôn khổ hòa bình đủ ổn định để giảm mạnh và duy trì mức chi tiêu quốc phòng thấp hơn, đồng thời giữ được niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài và lực lượng lao động chất lượng cao.

“Một yếu tố khác, dù không mang tính quyết định, là chiến tranh có thể ảnh hưởng đến uy tín quốc tế của Israel và khiến nước này kém hấp dẫn hơn trong mắt du khách toàn cầu”, ông Gomes nhận định.

Ông Gomes nói thêm rằng nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình hiệu quả, triển vọng kinh tế Israel sẽ trở nên khó khăn hơn. Khi đó, các rủi ro có thể gia tăng, gồm dòng vốn chảy ra ngoài, đồng nội tệ suy yếu và nhiều khả năng sẽ lạm phát đi lên.

Đồng quan điểm, bà Uziyel của EIU cho rằng dù nền tảng kinh tế vĩ mô của Israel vẫn tương đối vững, chiến tranh sẽ tiếp tục gây sức ép lên nhiều mặt của nền kinh tế.

Theo bà, trong vòng xung đột mới nhất, Chính phủ Israel đã nhanh chóng dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa đối với những dịch vụ không thiết yếu. Lý do là nhà chức trách lo ngại việc đóng cửa kéo dài sẽ khiến kinh tế suy giảm sâu hơn và gây tác động mạnh hơn tới nguồn thu ngân sách. Tuy vậy, EIU cho rằng tiêu dùng tại Israel vẫn giảm đáng kể trong tháng 3-4, giai đoạn thường là mùa cao điểm nghỉ lễ.

CHỨNG KHOÁN KHỞI SẮC

Sức chống chịu của kinh tế Israel cũng phản ánh rõ trên thị trường tài chính. Theo bà Karen Schwok, nhà sáng lập kiêm CEO công ty quản lý tài sản gia đình Lucid Investments có trụ sở tại Tel Aviv, thị trường vốn Israel đã ghi nhận dòng tiền chảy vào mạnh trong thời gian qua.

Từ đầu năm đến nay, chỉ số Tel Aviv 35 tăng khoảng 20%, nối tiếp mức tăng 51,6% trong năm 2025. Ngay cả trong 2 tháng chiến sự với Iran, chỉ số này vẫn tăng khoảng 1%. Chỉ số Tel Aviv 125, bao quát nhiều cổ phiếu hơn trên sàn chứng khoán Israel, cũng tăng hơn 17% từ đầu năm.

Đồng shekel của Israel cũng tăng gần 7% so với USD từ đầu năm đến nay, trong đó tăng khoảng 4% trong 2 tháng chiến sự Iran. Diễn biến này đáng chú ý vì shekel vẫn mạnh lên ngay cả khi nhà đầu tư toàn cầu quay lại nắm giữ USD - đồng tiền thường được xem là tài sản trú ẩn an toàn trong các giai đoạn bất ổn.

Với mức tăng từ đầu năm, chỉ số Tel Aviv 35 vượt xa nhiều chỉ số lớn tại các thị trường phát triển, trong đó có cả ba chỉ số chứng khoán chính của Phố Wall.

“Thị trường không chỉ cho thấy sức chống chịu, mà còn tăng rất mạnh. Tôi cho rằng đây là sự chuyển dịch rõ rệt từ trạng thái bị sốc sang bình thường hóa”, bà Schwok nói.

Theo bà Schwok, nhà đầu tư nước ngoài đang chiếm tỷ trọng đáng kể và ngày càng tăng trong hoạt động giao dịch tại thị trường tài chính Israel.

“Dòng vốn nước ngoài đang quay trở lại thị trường nước này và tập trung vào các lĩnh vực công nghệ, tài chính và các ngành liên quan đến quốc phòng”, bà Schwok nói thêm.