Nhật Bản cập nhật FOIP, mở rộng không gian hợp tác chiến lược với Việt Nam

Chiều 2/5, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã thăm và có bài phát biểu chính sách quan trọng tại Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung vào định hướng triển khai Tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) trong giai đoạn mới.

Tham dự sự kiện có Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy, cùng đại diện các bộ, ngành, cơ quan hai nước, đông đảo giảng viên và sinh viên.

FOIP CẬP NHẬT CÔNG NGHỆ VÀ CHUỖI CUNG ỨNG TRỞ THÀNH TRỤ CỘT ƯU TIÊN

Trong bài phát biểu, Thủ tướng Nhật Bản nhấn mạnh FOIP không chỉ là một khuôn khổ địa chiến lược, mà đang được cụ thể hóa bằng các chương trình hợp tác kinh tế, công nghệ và chuỗi cung ứng, trong đó Việt Nam giữ vị trí quan trọng tại Đông Nam Á.

Nhân kỷ niệm 10 năm cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo lần đầu tiên đề xuất sáng kiến Tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) tại Kenya (2016), Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định FOIP tiếp tục phù hợp trong bối cảnh trật tự khu vực và toàn cầu đang biến đổi nhanh chóng dưới tác động của cạnh tranh địa chính trị, đổi mới công nghệ và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Theo Thủ tướng Nhật Bản, FOIP có sự tương đồng về giá trị cốt lõi với Tầm nhìn của ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (AOIP). Việc Nhật Bản và ASEAN thông qua tuyên bố chung khẳng định sự cộng hưởng giữa FOIP và AOIP cho thấy định hướng hợp tác dựa trên luật lệ, minh bạch và bao trùm.

Trên cơ sở đó, Nhật Bản công bố nội dung “cập nhật FOIP” với ba lĩnh vực ưu tiên.

Thứ nhất là xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, đồng thời củng cố chuỗi cung ứng năng lượng và vật liệu.

Thứ hai là kiến tạo các cơ hội tăng trưởng thông qua hợp tác công – tư và chia sẻ các quy tắc.

Thứ ba là tăng cường hợp tác an ninh nhằm bảo đảm hòa bình và ổn định khu vực.

Trong khuôn khổ ưu tiên thứ nhất, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh vai trò của công nghệ cao trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tự cường của các nền kinh tế. Bà cho rằng Việt Nam đang nổi lên là điểm đến quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ của Nhật Bản, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn và không gian vũ trụ.

Đánh giá về thực tiễn hợp tác song phương, Thủ tướng Nhật Bản bày tỏ ấn tượng với quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất của Việt Nam. Từ nền sản xuất dựa nhiều vào dệt may và gia công, Việt Nam đã trở thành trung tâm sản xuất của nhiều tập đoàn toàn cầu, trong đó các linh kiện và thiết bị tích hợp công nghệ Nhật Bản giữ vai trò then chốt.

Theo Thủ tướng Takaichi Sanae, mối quan hệ giữa ngành sản xuất của Việt Nam và kinh tế Nhật Bản mang tính gắn kết cao. Chỉ riêng tại ba Khu công nghiệp Thăng Long gần Hà Nội đã có hơn 200 doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 100.000 lao động.

Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản, trong đó có Canon, đang tổ chức sản xuất tại Việt Nam với chuỗi cung ứng trải rộng trong khu vực châu Á. Việc tới 1/4 sản lượng máy in toàn cầu của Canon được sản xuất tại Việt Nam cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất và phân phối quốc tế.

NHẬT BẢN MONG MUỐN HỢP TÁC CÔNG NGHỆ, NĂNG LƯỢNG VÀ KINH TẾ TRONG FOIP

Trong lĩnh vực công nghệ cao, hai nước đang mở rộng hợp tác về chất bán dẫn. Việc triển khai Chương trình Kỹ sư Công nghệ chip bán dẫn tại Trường Đại học Việt – Nhật từ năm 2025 được kỳ vọng góp phần củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn của Nhật Bản, đồng thời hỗ trợ Việt Nam phát triển nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Hợp tác không gian vũ trụ cũng được Thủ tướng Nhật Bản nhấn mạnh như một minh chứng cho chiều sâu công nghệ trong quan hệ hai nước. Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, được triển khai bằng vốn vay ODA của Nhật Bản, được đánh giá là kết quả của quá trình hợp tác kéo dài gần hai thập kỷ.

Nhật Bản hiện cũng đang hỗ trợ Việt Nam chế tạo vệ tinh quan sát Trái Đất LOTUSat-1 phục vụ dự báo thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hợp tác công – tư với Việt Nam trong lĩnh vực khai thác và phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghiệp chiến lược trong giai đoạn chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Trong lĩnh vực năng lượng, Thủ tướng Nhật Bản cho biết Nhật Bản đã công bố sáng kiến “Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á” (POWERR ASIA), hướng tới bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định chuỗi cung ứng trong khu vực.

Theo đó, Nhật Bản sẽ hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, đồng thời hợp tác xây dựng hệ thống dự trữ dầu khu vực.

Về trung và dài hạn, hai bên sẽ thúc đẩy phát triển các nguồn năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, điện Mặt Trời thế hệ mới, điện hạt nhân và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), phù hợp với mục tiêu chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh vai trò của sáng kiến “Đồng sáng tạo ASEAN – Nhật Bản về AI”, hướng tới phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo phản ánh ngôn ngữ và văn hóa đa dạng của châu Á.

Cùng với đó, Nhật Bản thúc đẩy “Khái niệm Hành lang Kỹ thuật số” trong khuôn khổ FOIP, tập trung vào cáp ngầm, công nghệ Open RAN, liên lạc vệ tinh và mạng quang học toàn phần.

Về kinh tế – thương mại, Thủ tướng Nhật Bản khẳng định tầm quan trọng của việc mở rộng Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) trên cơ sở duy trì các tiêu chuẩn cao, coi đây là công cụ thúc đẩy thương mại tự do và liên kết kinh tế khu vực.

Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh FOIP là khuôn khổ mở, tôn trọng tầm nhìn của từng quốc gia, đồng thời bày tỏ mong muốn cùng Việt Nam và các đối tác xây dựng một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do, rộng mở, dựa trên hợp tác kinh tế, công nghệ và phát triển bền vững.