Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đang khiến xe điện mất dần vị thế tại triển lãm ô tô lớn nhất nước Mỹ, đồng thời đặt ra câu hỏi về năng lực cạnh tranh dài hạn của ngành ô tô Mỹ trong cuộc đua điện hóa toàn cầu...

Triển lãm Ô tô Quốc tế Bắc Mỹ (North American International Auto Show) tại Detroit từ lâu được coi là “phong vũ biểu” phản ánh xu hướng phát triển của ngành công nghiệp ô tô Mỹ. Tuy nhiên, bức tranh tại kỳ triển lãm năm nay cho thấy một sự thay đổi rõ rệt: xe điện (EV) không còn giữ vị trí trung tâm như những năm trước.

Tại không gian trưng bày, nơi tiếng lốp xe rít lên trên các đường chạy thử trong nhà, một chi tiết mang tính biểu tượng đã thay đổi. Nếu trước đây, một đường chạy được dành riêng cho xe điện nhằm quảng bá tương lai không phát thải của ngành ô tô Mỹ, thì năm nay, cả hai đường chạy đều mở cho xe hybrid và xe động cơ đốt trong truyền thống. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng điều chỉnh chiến lược rõ ràng của các hãng xe Mỹ trong bối cảnh chính sách quốc gia về xe điện đảo chiều.

DETROIT PHẢN ÁNH SỰ ĐẢO CHIỀU CHÍNH SÁCH

Theo ông Todd Szott, Chủ tịch Triển lãm Ô tô Detroit, triển lãm luôn phản ánh sát thực những gì đang diễn ra trên thị trường tiêu dùng. “Rõ ràng bối cảnh xe điện đã thay đổi”, ông nói.

Sự thay đổi này gắn chặt với việc Tổng thống Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng cùng chương trình nghị sự ưu tiên nhiên liệu hóa thạch, nới lỏng các quy định môi trường và điều chỉnh lại định hướng phát triển xe điện của Mỹ. Khác với thời chính quyền tiền nhiệm, xe điện không còn được coi là trụ cột bắt buộc của chiến lược công nghiệp ô tô.

Chính quyền Trump đã hủy bỏ mục tiêu từng được đề ra dưới thời Tổng thống Joe Biden, theo đó 50% số xe mới bán ra tại Mỹ phải là xe điện. Các khoản ngân sách dành cho hạ tầng sạc xe điện trên toàn quốc cũng bị rà soát và cắt giảm. Đồng thời, Quốc hội Mỹ đã thu hẹp các ưu đãi thuế, từng giúp người mua xe điện tiết kiệm tới 7.500 USD mỗi xe.

Cùng với đó, các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu và quy định về mức phát thải cũng được nới lỏng, thậm chí loại bỏ hình phạt đối với những hãng xe không đạt chuẩn. Những động thái này đã làm giảm đáng kể động lực đầu tư vào xe điện tại thị trường Mỹ.

Hệ quả của sự thay đổi chính sách nhanh chóng thể hiện qua các con số. Theo Benchmark Mineral Intelligence, doanh số xe điện hóa tại Mỹ, bao gồm cả xe hybrid sạc điện, chỉ tăng 1% trong năm 2025. Thị phần xe điện thuần túy vẫn dưới 8%, với khoảng 1,23 triệu xe được bán ra, thậm chí giảm nhẹ so với năm 2024.

Trong khi đó, bức tranh toàn cầu lại hoàn toàn trái ngược. Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng 17% đối với xe điện và xe hybrid sạc điện trong cùng kỳ, còn châu Âu tăng tới 33%. Khoảng cách này cho thấy Mỹ đang chậm lại trong cuộc đua điện hóa toàn cầu.

Không chỉ tăng trưởng chậm, ngành ô tô Mỹ còn phải đối mặt với chi phí đầu tư “mắc kẹt”. Ford Motor vừa công bố khoản chi phí lên tới 19,5 tỷ USD liên quan đến các dự án điện hóa và quyết định dừng sản xuất phiên bản hoàn toàn chạy điện của mẫu bán tải F-150 Lightning.

General Motors cũng ghi nhận khoảng 6 tỷ USD chi phí liên quan đến xe điện, đồng thời thu hẹp một số cam kết trước đó. Ngay cả Tesla, doanh nghiệp từng dẫn đầu thị trường xe điện, cũng trải qua một năm đầy khó khăn.

Các hãng xe Mỹ lý giải sự điều chỉnh này bằng khái niệm “quyền lựa chọn của người tiêu dùng”. Theo đó, thay vì thúc ép thị trường chuyển hoàn toàn sang xe điện trong thời gian ngắn, các doanh nghiệp sẽ tập trung nhiều hơn vào xe hybrid và các dòng xe sử dụng động cơ đốt trong cải tiến.

“Tôi vẫn tin xe điện là tương lai của công ty”, ông Shawn Strain, Giám đốc marketing của Ford, cho biết. “Chúng tôi vẫn cam kết với xe điện, nhưng có thể không còn thể hiện điều đó một cách quá mạnh mẽ như trước.”

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc “giảm nhiệt” quá sớm có thể khiến ngành ô tô Mỹ đánh mất lợi thế dài hạn. Ông Michael Robinet, Phó Chủ tịch phụ trách chiến lược dự báo của S&P Global Mobility, cảnh báo rằng vấn đề không chỉ nằm ở thị trường nội địa mà là năng lực cạnh tranh toàn cầu. “Điều đáng lo ngại là Mỹ sẽ đứng ở đâu khi thị trường toàn cầu tiếp tục tiến lên”, ông nhận định.

TRUNG QUỐC - ĐỐI THỦ LỚN NHẤT TRONG CUỘC ĐUA XE ĐIỆN

Một điểm nhấn xuyên suốt các cuộc thảo luận tại Detroit Auto Show năm nay là vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc. Theo Thống đốc bang Michigan Gretchen Whitmer, Trung Quốc đang nỗ lực thống trị toàn bộ chuỗi giá trị ngành ô tô, từ pin, linh kiện đến sản xuất xe điện hoàn chỉnh. “Họ đã chiếm thị phần lớn ở hầu hết các thị trường, ngoại trừ Mỹ và Canada”, bà Whitmer nhấn mạnh. “Chúng ta phải đối mặt trực diện với thách thức này.”

Sự thống trị của Trung Quốc không chỉ đến từ quy mô thị trường nội địa, mà còn nhờ chính sách công nghiệp nhất quán, hỗ trợ mạnh mẽ cho xe điện trong nhiều năm liên tiếp. Trong khi đó, sự thay đổi chính sách mang tính “giật cục” tại Mỹ đang làm gia tăng rủi ro cho các quyết định đầu tư dài hạn.

Theo ông Will Roberts, chuyên gia nghiên cứu ô tô tại Benchmark Minerals, chính sách quốc gia đóng vai trò quyết định trong việc định hình hướng đi của ngành. Dù các hãng xe Mỹ đã điều chỉnh chiến lược để thích nghi, ông cho rằng họ vẫn cần duy trì các dự án xe điện “ở hậu trường” nhằm tránh bị bỏ lại phía sau.

Quan điểm này cũng được ông Pete Buttigieg, cựu Bộ trưởng Giao thông Mỹ, chia sẻ. Theo ông, Tổng thống Trump không thể ngăn cản xe điện trở thành công nghệ chủ đạo của ngành ô tô toàn cầu, nhưng có thể khiến Mỹ đánh mất vai trò dẫn đầu. “Xe điện sẽ tiếp tục phát triển”, ông Buttigieg nhận định. “Câu hỏi đặt ra là liệu nước Mỹ có còn là quốc gia dẫn dắt công nghệ đó hay không.”

Triển lãm ô tô Detroit năm nay cho thấy một thực tế rõ ràng: ngành ô tô Mỹ đang ưu tiên ổn định ngắn hạn và nhu cầu hiện tại của người tiêu dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang tăng tốc điện hóa, việc cân bằng giữa lợi ích trước mắt và chiến lược dài hạn sẽ là bài toán then chốt.

Nếu không duy trì được đầu tư và năng lực công nghệ trong lĩnh vực xe điện, Mỹ có nguy cơ đánh mất vị thế trong một trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất của thế kỷ 21 ngay trên chính “sân nhà” của mình.