Trong xu thế phát triển du lịch xanh và kinh tế tuần hoàn, du lịch cộng đồng đang trở thành hướng đi được nhiều địa phương trên cả nước lựa chọn để khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa, bảo tồn bản sắc văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. Từ Tây Bắc, Tây Nguyên đến Bắc Trung Bộ, nhiều mô hình đã chứng minh hiệu quả khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, vừa nâng cao thu nhập, vừa gìn giữ những giá trị truyền thống.

Điểm chung của các mô hình du lịch cộng đồng thành công là biết phát huy lợi thế cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái và bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc, đồng thời gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường và gìn giữ không gian sinh thái. Thay vì khai thác tài nguyên theo hướng ngắn hạn, nhiều địa phương đang hướng tới xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm, giúp du khách khám phá đời sống bản địa và tạo nguồn thu trực tiếp cho cộng đồng.

Thanh Hóa là một trong những địa phương đang từng bước khẳng định hiệu quả của mô hình này. Với khu vực miền Tây rộng hơn 8.000 km², sở hữu những cánh rừng nguyên sinh, ruộng bậc thang, hệ thống sông suối cùng các khu bảo tồn thiên nhiên như Pù Luông, Pù Hu, Xuân Liên, địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.

Không chỉ có lợi thế về thiên nhiên, miền Tây Thanh Hóa còn là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số như Thái, Mường, Mông, Dao, Khơ Mú, Thổ… với kho tàng văn hóa phong phú được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Các lễ hội truyền thống, nghề thủ công, ẩm thực và nếp sinh hoạt của đồng bào đã trở thành nguồn tài nguyên quý để hình thành những sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc.

Những năm gần đây, Thanh Hóa đã chú trọng đầu tư phát triển du lịch cộng đồng, từng bước hình thành nhiều điểm đến hấp dẫn như Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, bản Bút, làng Lúng, bản Mạ, bản Ngàm... Trong đó, Pù Luông được xem là điểm sáng của du lịch cộng đồng khi kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên với khai thác các giá trị văn hóa bản địa.

Đến với Pù Luông, du khách không chỉ nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên mà còn được trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương thông qua các hoạt động như trồng rau, gặt lúa, thưởng thức đặc sản vùng cao, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, làm rượu cần hay tham gia các sinh hoạt văn hóa truyền thống. Những trải nghiệm này vừa tạo sức hấp dẫn cho điểm đến, vừa mang lại nguồn thu ổn định cho người dân.

Theo bà Bùi Thị Hoa, Bí thư Đảng ủy xã Pù Luông (Thanh Hóa) địa phương đang triển khai phát triển du lịch gắn với mục tiêu giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân. Thời gian tới, xã tiếp tục đẩy mạnh du lịch cộng đồng theo hướng bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Thái, phát huy các làng nghề truyền thống, đồng thời gìn giữ cảnh quan và môi trường sinh thái để phát triển bền vững.

Thực tế tại Thanh Hóa cho thấy, khi cộng đồng địa phương trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, lợi ích kinh tế không chỉ dừng ở các cơ sở lưu trú mà còn lan tỏa đến sản xuất nông nghiệp, dịch vụ, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ và các ngành nghề truyền thống. Đây cũng là hướng đi mà nhiều địa phương trên cả nước đang hướng tới nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng.

Trong bối cảnh nhu cầu du lịch trải nghiệm và du lịch xanh ngày càng gia tăng, việc phát triển du lịch cộng đồng không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn văn hóa dân tộc và gìn giữ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ mai sau.