Nắng nóng gay gắt hơn, kéo dài hơn đang len vào từng quyết định đặt vé máy bay, chọn khách sạn và lên lịch trình nghỉ dưỡng của hàng trăm triệu du khách trên thế giới. Khái niệm "coolcation" đã trở thành một trục dịch chuyển thực sự của ngành công nghiệp không khói…

“Coolcation” (ghép từ "cool" - mát mẻ và "vacation" - kỳ nghỉ) là thuật ngữ chỉ xu hướng du khách chủ động chọn điểm đến có khí hậu mát mẻ, ôn hòa (thường ở vùng núi cao, vĩ độ cao hoặc gần vòng cực) thay vì các điểm đến nắng nóng truyền thống vào mùa cao điểm hè.

Khái niệm này manh nha xuất hiện trên truyền thông du lịch quốc tế khoảng năm 2023, nhưng phải tới giai đoạn 2024 - 2026, khi các đợt nắng nóng cực đoan liên tục lập kỷ lục mới, nó mới thực sự trở thành một hành vi tiêu dùng đo lường được bằng dữ liệu đặt phòng, tìm kiếm và doanh thu.

Về bản chất, đây là phản ứng thích ứng của cả cung lẫn cầu trước biến đổi khí hậu. Khi nắng nóng cực đoan trở thành "chuyện thường ngày" ở những điểm đến vốn nổi tiếng nhờ nắng và biển, "dự báo thời thiết" dần trở thành một tiêu chí lựa chọn mang tính quyết định, ngang hàng với giá cả hay khoảng cách di chuyển.

Đi kèm với nó là hai hệ quả đáng chú ý: Sự dịch chuyển sang mùa thấp điểm (giai đoạn giao mùa, ít khách hơn cao điểm) nhằm né những tháng nóng gay gắt nhất. Và sự trỗi dậy của các sản phẩm du lịch ban đêm, khi nền nhiệt về đêm dễ chịu hơn hẳn ban ngày và du khách có nhiều thời gian rảnh để chi tiêu hơn.

BỨC TRANH TOÀN CẦU, NHỮNG CON SỐ KHÔNG CÒN LÀ DỰ CẢM

Báo cáo của Ủy ban Du lịch châu Âu cho thấy 28% du khách châu Âu hiện chủ động tìm điểm đến khí hậu mát để tránh nắng nóng, tập trung ở nhóm khách đến từ các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nhất bởi các đợt nắng nóng như Tây Ban Nha, Italy, Hy Lạp.

Năm 2026, cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu ghi nhận nhiệt độ bề mặt toàn cầu tăng nhanh hơn kể từ năm 1970 so với bất kỳ giai đoạn 50 năm nào khác trong 2.000 năm qua, lý giải vì sao xu hướng "tránh nóng" khó có thể chỉ là hiện tượng ngắn hạn. Tại Pháp, lượng đặt phòng mùa hè 2025 - 2026 tại Courchevel tăng 132%, tại Val-d'Isère tăng tới 457%. Ở Thụy Sĩ, nhu cầu đặt phòng tại St. Moritz tăng 153%.

Đây vốn là các thị trấn trượt tuyết chỉ sôi động vào mùa đông, nay được các tập đoàn khách sạn tái định vị thành điểm đến nghỉ dưỡng bốn mùa, với hoạt động chính chuyển từ trượt tuyết sang leo núi, đạp xe địa hình và chăm sóc sức khỏe. Ví dụ điển hình là Mountain Resort Feuerberg ở vùng Carinthia (Áo), tọa lạc ở độ cao 1.770 mét, nơi toàn bộ chiến lược sản phẩm du lịch mùa hè được xây dựng xoay quanh liệu pháp "tắm rừng" (forest bathing), thiền, yoga và spa ngoài trời.

“Coolcation” cũng không phải câu chuyện riêng của châu Âu. Tại Đông Á, lượng tìm kiếm chuyến bay tới Côn Minh (Vân Nam, Trung Quốc) - thành phố có khí hậu ôn hòa quanh năm nhờ độ cao lớn - đã tăng 44% so với cùng kỳ, theo dữ liệu của công ty nghiên cứu thị trường du lịch The Outbox Company.

VIỆT NAM KHÔNG ĐỨNG NGOÀI CUỘC: TỪ CAO NGUYÊN TỚI BIỂN ĐẢO MÁT LÀNH

Diễn biến toàn cầu đang phản chiếu khá rõ nét vào hành vi tiêu dùng du lịch nội địa, trong bối cảnh các đợt nắng nóng đô thị ngày càng gay gắt tại Hà Nội, TP.HCM tạo áp lực "trốn nóng" thực sự. Theo ghi nhận từ các đơn vị lữ hành, nhu cầu du lịch tháng 6 - 7/2026 tăng mạnh ở nhóm điểm đến biển, cao nguyên và vùng núi phía Bắc. Riêng nhóm tour biển và cao nguyên hiện chiếm 60 - 65% tổng lượng đặt tour hè nội địa, còn tỷ lệ lấp đầy các tour tháng 6 - 7 đã đạt 70 - 80%.

Ở khu vực Tây Bắc, thị trấn Sa Pa (với nền nhiệt duy trì quanh 15 - 18 độ C ngay giữa cao điểm nắng nóng) đã ghi nhận mức tăng trưởng tìm kiếm toàn cầu khoảng 76% cho mùa hè năm nay, chỉ xếp sau Nội Mông (85%) và Sapporo (82%), vượt xa Vân Nam (43%). Theo Agoda, Đà Lạt (Lâm Đồng) cũng leo từ vị trí thứ 5 lên thứ 2 trong danh sách điểm đến được du khách nội địa dự định lựa chọn cho du lịch hè.

Bên cạnh hai cái tên quen thuộc này, làn sóng "trốn nóng" đang lan sang các điểm đến mới nổi như Mộc Châu (Sơn La); Tam Đảo (Vĩnh Phúc); và Măng Đen (Kon Tum), được ví như "Đà Lạt của Tây Nguyên", ghi nhận mức tăng trưởng tìm kiếm mạnh trên nền tảng Agoda trong nửa đầu năm 2026.

Ông Vũ Ngọc Lâm, Giám đốc Agoda Việt Nam, nhận định xu hướng "tránh nóng" đang ngày càng rõ nét khi nền nhiệt đô thị liên tục tăng cao, kéo theo ưu tiên của du khách dành cho các hành trình ngắn ngày, chi phí hợp lý nhưng vẫn đảm bảo không gian nghỉ dưỡng thoải mái.

Nếu lợi thế khí hậu mát mẻ là yếu tố "kéo" du khách đến, thì phát triển sản phẩm ban đêm chính là chiến lược để giữ chân họ ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn, điều mà nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đang đầu tư bài bản, không chỉ dừng ở vài khu chợ đêm nhỏ lẻ.

Tại Đà Nẵng, Lễ hội Pháo hoa Quốc tế DIFF cùng chuỗi dịch vụ vận hành xuyên đêm dọc sông Hàn đã góp phần chuyển dịch thành phố từ một điểm nghỉ dưỡng đơn thuần sang một trung tâm trải nghiệm về đêm. Riêng đêm khai mạc DIFF 2026, các cơ sở lưu trú trên địa bàn ước phục vụ 91.700 lượt khách, tăng 17,5% so với đêm khai mạc DIFF 2025, trong đó khách quốc tế đạt khoảng 39.300 lượt.

Đi cùng lễ hội là khoản đầu tư hạ tầng cụ thể: từ năm 2018 đến nay, Đà Nẵng đã rót gần 165 tỷ đồng để nâng cấp khu phố du lịch An Thượng thành phố đi bộ, chợ đêm với quảng trường trung tâm và sân khấu ngoài trời - khu vực hiện có hơn 850 khách sạn, nhà nghỉ và trên 150 doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động ban đêm.

Tại Hà Nội, một loạt sản phẩm đêm cụ thể và tuyến phố đi bộ đã được đưa vào khai thác trong năm 2026. TS. Trần Việt Dũng, Trưởng khoa Quản trị và Kinh tế sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định phát triển kinh tế đêm là chiến lược then chốt để Hà Nội đạt mức tăng trưởng hai con số, trong bối cảnh khung giờ tối đến khuya, vốn là "giờ vàng" để du khách chi tiêu cho mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Nhìn chung, xu hướng “coolcation” đang mở ra một cơ hội thực sự cho các điểm đến và doanh nghiệp Việt Nam, nhưng đây là cơ hội cần được khai thác có kiểm soát. Bài toán đặt ra với cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp không chỉ là làm sao thu hút thêm dòng khách "trốn nóng", mà còn là quản lý tốc độ tăng trưởng đó, để lợi thế khí hậu mát mẻ không trở thành gánh nặng hạ tầng và môi trường chỉ sau vài mùa hè bùng nổ.