Tỷ giá nhân dân tệ đã trở thành một điểm nóng trong quan hệ thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc...

Nhiều nhà hoạch định chính sách và kinh tế gia của EU cho rằng đồng tiền này đang bị định giá thấp, là nguyên nhân chính dẫn đến thâm hụt thương mại ngày càng gia tăng của châu Âu với Trung Quốc.

Mức độ mất cân đối thương mại giữa hai bên đã lên tới mức trung bình khoảng 1,1 tỷ USD mỗi ngày trong tháng 6 năm nay, một con số kỷ lục.

Trong 12 tháng qua, nhân dân tệ đã tăng giá khoảng 9% so với đồng euro, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh thiết lập vào năm 2015. Trong lúc các ngành công nghiệp châu Âu đang phải vật lộn để cạnh tranh với sự tràn ngập của hàng hóa Trung Quốc giá rẻ, ngày càng có nhiều lời kêu gọi từ châu Âu muốn Trung Quốc cho phép nhân dân tệ tăng giá từ 20-30% để tạo ra một sân chơi bình đẳng - hãng tin Bloomberg cho hay.

Tuy nhiên, hiện không có một sự đồng thuận về giá trị thực của nhân dân tệ. Và tại Trung Quốc, có rất ít dấu hiệu cho thấy Chính phủ nước này sẵn sàng cho phép đồng nội tệ tăng giá mạnh trong lúc điều kiện kinh tế còn yếu. Thực tế này, cùng với các bất đồng khác với Trung Quốc, đang đặt EU vào tình thế khó khăn trong việc tái cân bằng mối quan hệ với một quốc gia vừa là đối thủ chiến lược vừa là đối tác thương mại quan trọng. Hai bên đã đặt ra thời hạn tháng 10 để đạt tiến bộ trong các bất đồng thương mại.

Dưới đây là một số điều cần biết về vấn đề tỷ giá nhân dân tệ trong quan hệ giữa Trung Quốc và EU, theo Bloomberg:

NHÂN DÂN TỆ CÓ BỊ ĐỊNH GIÁ THẤP KHÔNG?

Tỷ giá nhân dân tệ danh nghĩa đã tăng, đạt mức cao kỷ lục vào tháng 6 vừa qua dựa trên chỉ số tỷ giá hối đoái hiệu lực của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, song đồng tiền này vẫn được xem là bị định giá thấp trên thực tế. Tỷ giá hối đoái thực hiệu lực (REER) của nhân dân tệ, được đo lường so với một rổ tiền tệ của các đối tác thương mại và được điều chỉnh theo lạm phát, đã giảm trong thập kỷ qua, trong khi tỷ giá của đồng USD và euro tăng trong cùng khoảng thời gian.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính REER của Trung Quốc bị định giá thấp từ 12-20% vào năm 2025. Tháng 6 vừa qua, ông Brad Setser, một cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, cho rằng đồng nhân dân tệ có thể đang bị định giá thấp hơn 20% so với giá trị thực. Cùng thời điểm đó, các chiến lược gia tại các ngân hàng lớn Deutsche Bank, Goldman Sachs và Bank of America đều đưa ra con số từ 10-20% dựa trên các mô hình định giá khác nhau. Ngược lại, một chiến lược gia từ ngân hàng ANZ cho rằng có ít bằng chứng về việc tỷ giá nhân dân tệ danh nghĩa thấp hơn giá trị thực.

Nhiều nhà kinh tế Trung Quốc bác bỏ quan điểm rằng nhân dân tệ bị định giá không chính xác, cho rằng các mô hình định giá đã phóng đại tầm quan trọng của thặng dư thương mại của Trung Quốc trong khi không tính đủ các lực lượng thị trường khác ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái, bao gồm dòng vốn.

Trung Quốc duy trì cơ chế "thả nổi có quản lý" đối với đồng nhân dân tệ, cho phép Bắc Kinh có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ giá hối đoái. Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) thiết lập một tỷ giá tham chiếu hàng ngày và sau đó cho phép đồng tiền này giao dịch trong khoảng 2% xung quanh mức đó. PBOC cho biết mục tiêu của họ là giữ cho tỷ giá đồng nội tệ về cơ bản ổn định và ngăn chặn sự biến động.

Ngoài ra, Trung Quốc còn có một số công cụ khác để giữ cho đồng tiền ổn định. Một phương pháp là điều chỉnh lượng ngoại tệ mà các ngân hàng phải giữ làm dự trữ, qua đó tác động đến nhu cầu đối với nhân dân tệ. Các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc cũng có những đợt can thiệp bằng cách mua USD để làm yếu nhân dân tệ hoặc bán USD để hỗ trợ nhân dân tệ.

PBOC đã hành động để hạn chế sự biến động tỷ giá nhân dân tệ theo cả hai chiều hướng trong những năm gần đây. Cơ quan này đã hỗ trợ nhân dân tệ trong các giai đoạn giảm giá mạnh vào năm 2022 và 2023. Và vào đầu năm 2026, khi nhân dân tệ tăng giá, nhà chức trách đã gỡ bỏ một số biện pháp được đưa ra trước đó để hỗ trợ đồng tiền này.

Một số đối tác thương mại của Trung Quốc và chuyên gia kinh tế phương Tây cho rằng Bắc Kinh còn có một số biện pháp ít minh bạch hơn để giữ đồng tiền yếu một cách giả tạo, qua đó tạo lợi thế cho hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc. PBOC bác bỏ những nhận định này, nói rằng thị trường mới là người quyết định cuối cùng đối với tỷ giá hối đoái.

VÌ SAO EU LO NGẠI VỀ TỶ GIÁ NHÂN DÂN TỆ?

Nhiều nhà kinh tế và hoạch định chính sách châu Âu cho rằng giá trị tương đối thấp của nhân dân tệ đã mang lại cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc một lợi thế cạnh tranh bổ sung. Xuất khẩu đã trở thành một động lực ngày càng quan trọng cho tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc, và thặng dư thương mại của nước này với EU đã đạt mức kỷ lục 32,9 tỷ USD trong thán 6 năm nay - theo dữ liệu hải quan Trung Quốc.

Trong số các nước EU, Đức có thâm hụt thương mại lớn nhất với Trung Quốc, lên tới khoảng 95 tỷ euro vào năm ngoái, và các nhà sản xuất của nước này, đặc biệt là các nhà sản xuất ô tô, đang chịu áp lực ngày càng tăng từ sự cạnh tranh của Trung Quốc.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc đã tăng vọt trong thời kỳ đại dịch Covid-19 khi người châu Âu mua nhiều hàng hóa hơn để thích nghi với các đợt phong tỏa và làm việc tại nhà. Gần đây hơn, thuế quan tại thị trường Mỹ đã khiến các nhà xuất khẩu Trung Quốc chuyển hướng các lô hàng của họ sang các thị trường khác, chẳng hạn như châu Âu và Đông Nam Á. Trong khi đó, nhập khẩu của Trung Quốc đã chững lại theo thời gian, khiến mối quan hệ thương mại với EU ngày càng mất cân đối.

Tình trạng mất cân bằng ngày càng tăng là một nguồn căng thẳng khi các công ty châu Âu phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng tại thị trường trong nước từ hàng hóa Trung Quốc giá rẻ. Đồng thời, họ đang gặp khó khăn trong việc bán hàng sang Trung Quốc và cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh lớn hơn ở các thị trường nước ngoài khác khi các công ty Trung Quốc xuất khẩu nhiều hơn sang phần còn lại của thế giới.

CHÂU ÂU CÓ NHỮNG ĐỀ XUẤT NHƯ THẾ NÀO?

Một số nhà hoạch định chính sách châu Âu cho rằng cần có một đồng nhân dân tệ mạnh hơn để giúp thu hẹp lợi thế thương mại của Trung Quốc. Một sự điều chỉnh như vậy sẽ làm cho hàng xuất khẩu của Trung Quốc đắt hơn ở châu Âu và hàng hóa châu Âu rẻ hơn ở Trung Quốc. Mặc dù điều này có thể giúp giảm bớt một số mất cân đối, một số nhà kinh tế cho rằng như vậy là chưa đủ để giải quyết vấn đề sức cạnh tranh của châu Âu.

Tuy nhiên, ý tưởng này đã thu hút được một số sự chú ý ở châu Âu. Một cơ quan tư vấn cho chính phủ Pháp hồi đầu năm nay cho biết EU nên xem xét áp dụng mức thuế 30% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc hoặc tìm cách giảm giá đồng euro từ 20-30% so với nhân dân tệ để tái cân bằng dòng chảy thương mại.

Một báo cáo hồi tháng 5 của Trung tâm Cải cách châu Âu cho biết một cuộc "định giá lại" đồng tiền của Trung Quốc sẽ là một "giải pháp ngay lập tức" cho sự mất cân đối thương mại, trên cơ sở trích dẫn một cáo buộc rằng nhân dân tệ bị định giá thấp tới 30% so với giá trị thực.

Gần đây hơn, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đều kêu gọi "đối thoại" với Bắc Kinh về vấn đề nhân dân tệ. Ông Merz cũng đã thúc đẩy các cuộc đàm phán quốc tế về tỷ giá hối đoái, thậm chí lấy Hiệp định Plaza năm 1985 làm mô hình tiềm năng cho việc giải quyết các mất cân đối tiền tệ. Theo thỏa thuận đó, Mỹ, Nhật Bản, Tây Đức, Pháp và Anh đã phối hợp chính sách để làm suy yếu đồng USD so với các đồng tiền của họ nhằm cải thiện khả năng cạnh tranh xuất khẩu của Mỹ và thu hẹp thâm hụt thương mại của nước này.

Nhưng hồi tháng 6, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde đã phát tín hiệu bác bỏ ý tưởng về một Hiệp định Plaza hiện đại để thúc đẩy đồng nhân dân tệ tăng giá, cho rằng tình hình hiện nay "khác biệt rất nhiều" so với trước. Chiến lược rộng hơn của EU để tái cân bằng quan hệ thương mại với Trung Quốc bao gồm thúc đẩy việc hỗ trợ tài chính cho các công ty để đa dạng hóa chuỗi cung ứng của họ, đồng thời sử dụng tốt hơn các công cụ thương mại hiện có như điều tra chống trợ cấp, thuế quan và hạn ngạch nhập khẩu.

Mặc dù có dấu hiệu cho thấy EU sẵn sàng có lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc, khối này vẫn thận trọng trong việc phát động một cuộc chiến thương mại với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Bắc Kinh đã nhiều lần đe dọa trả đũa các rào cản thương mại, và bất kỳ sự trả đũa nào cũng sẽ gây nguy hiểm cho khả năng tiếp cận của châu Âu với một thị trường quan trọng và các đầu vào quan trọng như chip và khoáng sản quan trọng. Rủi ro của một cuộc đối đầu đã trở nên rõ ràng vào năm ngoái, khi Trung Quốc thắt chặt kiểm soát đất hiếm để đáp trả các biện pháp thuế quan của Mỹ. Hệ quả là một sự gián đoạn nguồn cung đã buộc một số công ty châu Âu phải ngừng sản xuất.

QUAN ĐIỂM CỦA TRUNG QUỐC VỀ VIỆC TĂNG GIÁ NHÂN DÂN TỆ LÀ GÌ?

Một số nhà kinh tế và cựu quan chức PBOC đã lập luận rằng cần có một đồng nhân dân tệ mạnh hơn nếu Trung Quốc muốn tái cân bằng nền kinh tế khỏi sự phụ thuộc vào tăng trưởng xuất khẩu và giảm căng thẳng với các đối tác thương mại. Việc tăng giá nhân dân tệ sẽ làm tăng sức mua của người dân Trung Quốc và làm cho hàng nhập khẩu rẻ hơn, qua đó thúc đẩy tiêu dùng khởi sắc khỏi tình trạng ảm đạm hiện nay.

PBOC đã phát tín hiệu sẵn sàng chấp nhận một mức tăng khiêm tốn trong tỷ giá đồng nhân dân tệ. Vào giữa tháng 7, cơ quan đã thiết lập tỷ giá tham chiếu ở mức mạnh nhất kể từ năm 2023. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là Bắc Kinh đã sẵn sàng cho một đợt tăng giá nhanh hoặc tăng giá mạnh của đồng nội tệ, và khả năng Chính phủ Trung Quốc đồng ý với một thỏa thuận kiểu Hiệp định Plaza là rất thấp.

Một phần sự miễn cưỡng này xuất phát từ cách Trung Quốc nhìn nhận kinh nghiệm của Nhật Bản sau thỏa thuận năm 1985. Nhiều nhà hoạch định chính sách và kinh tế gia Trung Quốc tin rằng sự tăng giá nhanh chóng của đồng yên đã góp phần vào bong bóng giá tài sản của Nhật Bản và những thập kỷ tăng trưởng kinh tế yếu kém sau đó. Một số cũng tin rằng thỏa thuận này là một nỗ lực có động cơ chính trị của Mỹ nhằm thúc đẩy nền kinh tế trong nước với với cái giá mà các nước khác phải trả, thay vì một thỏa thuận kinh tế thuần túy. Nhận thức như vậy đã củng cố quyết tâm của Trung Quốc trong việc bảo vệ "thương mại tự do" và duy trì quyền kiểm soát đối với các chính sách kinh tế của riêng mình.

Thay vào đó, Trung Quốc đã cố gắng hướng các cuộc đàm phán thương mại với EU vào việc làm thế nào để tăng nhập khẩu từ khối này và mở rộng quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc, thay vì các biện pháp sẽ ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của chính mình.

EU CÓ ĐƠN ĐỘC TRONG MỐI LO NGẠI VỀ TỶ GIÁ NHÂN DÂN TỆ HAY KHÔNG?

Tổng thống Mỹ Donald Trump từ lâu đã cho rằn Trung Quốc có chính sách tỷ giá hối đoái không công bằng và theo chủ nghĩa trọng thương. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, chính quyền của ông đã tạm thời đưa quốc gia vào danh sách thao túng tiền tệ, nhưng gỡ bỏ “nhãn dán” đó sau khi hai bên đạt được một thỏa thuận thương mại song phương.

Báo cáo ngoại hối định kỳ mỗi năm 2 lần của Bộ Tài chính Mỹ hồi tháng 1 năm nay nói rằng nhân dân tệ "bị định giá thấp đáng kể" và kêu gọi các cơ quan chức năng Trung Quốc cho phép tỷ giá hối đoái tăng "một cách kịp thời và có trật tự, phù hợp với áp lực thị trường và các yếu tố cơ bản kinh tế vĩ mô”.

Trong báo cáo đó, Bộ Tài chính Mỹ không coi nhân dân tệ là bị thao túng nhưng cho biết họ sẵn sàng sử dụng “nhãn dán” này nếu có bằng chứng cho thấy Trung Quốc đang can thiệp tỷ giá thông qua các kênh chính thức hoặc không chính thức để chống lại sự tăng giá của nhân dân tệ.