Thượng đỉnh G7 bàn nhiều vấn đề lớn về Iran, Ukraine và AI

Vốn được biết đến nhiều hơn nhờ thương hiệu nước khoáng Evian, thị trấn Evian-les-Bains bên bờ hồ Geneva năm nay là địa điểm diễn ra một trong những cuộc gặp quốc tế đáng chú ý nhất, trong bối cảnh chính trị và kinh tế thế giới đối mặt với nhiều biến động lớn.

Cuộc gặp thượng đỉnh của Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) gồm diễn ra tuần này trong bối cảnh nhiều vấn đề lớn đang phủ bóng chương trình nghị sự, từ triển vọng thỏa thuận hòa bình tại Iran, vấn đề Ukraine cho tới công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). G7 gồm các quốc gia Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản và Canada.

Ông Trump bay tới Pháp vào tối Chủ nhật (14/6), ngay sau khi theo dõi một trận đấu võ thuật tổng hợp (MMA) trên bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng. Trận đấu diễn ra đúng dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông. Việc Tổng thống Mỹ khởi hành muộn khiến lịch trình của thượng đỉnh G7 phải lùi lại một ngày.

Theo lịch trình của Điện Elysee, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ có cuộc gặp riêng với ông Trump vào 17h00 ngày thứ Hai, trước khi chủ trì tiệc chiêu đãi chính thức vào tối cùng ngày. Chủ đề của buổi tiệc là “Cùng ứng phó với những thách thức quốc tế lớn”.

THỎA THUẬN HÒA BÌNH IRAN

Khi các nhà lãnh đạo thế giới tới Evian, tâm điểm chú ý là việc Washington và Tehran đạt được thỏa thuận hòa bình sau hơn 3 tháng xung đột nổ ra.

Ngày 14/6, Mỹ và Iran tuyên bố đã nhất trí về một thỏa thuận nhằm mở cửa trở lại eo biển Hormuz và gia hạn lệnh ngừng bắn giữa hai bên. Thỏa thuận đã được hoàn tất và dự kiến được ký vào ngày 19/6 tại Thụy Sỹ. Theo ông Trump, eo biển Hormuz sẽ được mở lại “hoàn toàn miễn phí”, đồng thời Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các hải cảng của Iran. Phía Iran cũng cho biết thỏa thuận sẽ mở đường cho việc chấm dứt ngay lập tức và lâu dài chiến tranh cũng như các hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận.

Những lợi ích kinh tế gắn với thỏa thuận này là rất lớn. Trước khi xung đột nổ ra, khoảng 1/4 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu của thế giới đi qua eo biển Hormuz. Từ đầu tháng 3, Iran phong tỏa và đóng cửa tuyến hàng hải này đối với các “quốc gia không thân thiện”, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Tuy nhiên, ngay cả khi thỏa thuận hòa bình được ký kết, việc rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz vẫn sẽ là một nhiệm vụ quân sự đặc biệt lớn. Anh và Pháp đã chuẩn bị đưa ra đề xuất rà phá thủy lôi, với sự hỗ trợ của các nhà hoạch định quân sự từ hơn 15 quốc gia. Kế hoạch này được thiết kế để có thể triển khai nhanh trong vòng vài ngày sau khi các bên đạt thỏa thuận.

Vì vậy, thuyết phục ông Trump ủng hộ kế hoạch rà phá thủy lôi dự kiến sẽ là một trong những mục tiêu chính của thượng đỉnh G7 lần này. Tuy nhiên, tuần trước, Tổng thống Mỹ đã hạ thấp mức độ nguy hiểm của thủy lôi Iran, dù Ngoại trưởng Marco Rubio thừa nhận nhiều khu vực trên eo biển Hormuz vẫn còn bị gài thủy lôi.

VẤN ĐỀ UKRAINE VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI)

Các nước châu Âu bước vào thượng đỉnh G7 lần này với nhiều vấn đề cần trao đổi với Mỹ, từ chính sách thuế quan đối với hàng hóa Liên minh châu Âu (EU), cam kết của Washington với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), đến những tác động kinh tế từ việc eo biển Hormuz bị đóng cửa.

“Năm 2025, châu Âu còn sẵn sàng chấp nhận chiến lược nhượng bộ. Nhưng sang năm nay, họ không còn dễ chấp nhận cách tiếp cận đó như trước”, ông Max Bergmann, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận xét.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy sẽ tham dự một phiên làm việc của thượng đỉnh G7 vào thứ Ba với chủ đề “Xây dựng hòa bình và an ninh cho Ukraine và châu Âu”. Tuy nhiên, ông không có lịch gặp song phương với ông Trump. Điều này được xem là dấu hiệu cho thấy vị thế của Kiev với Washington đã suy giảm.

Theo lịch trình của Điện Elysee, ông Zelenskyy sẽ tới nơi lúc 8h55 ngày thứ Ba, trước khi phiên họp bắt đầu lúc 9h. Chiều cùng ngày, lãnh đạo Ai Cập, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar sẽ dự một bữa trưa làm việc riêng, tập trung vào chủ đề “đối mặt với các cuộc khủng hoảng và bảo đảm ổn định ở Trung Đông”.

Ông Trump dự kiến có các cuộc gặp riêng với lãnh đạo Pháp, Qatar, UAE, Ai Cập và Ấn Độ.

AI cũng là một nội dung đáng chú ý tại thượng đỉnh G7 năm nay, với sự tham dự chưa từng có của các lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ. Tổng giám đốc OpenAI Sam Altman, Tổng giám đốc Google DeepMind Demis Hassabis và Tổng giám đốc Anthropic Dario Amodei đều xác nhận sẽ tham dự. Đây là lần đầu tiên cả 3 công ty AI hàng đầu thế giới cùng có đại diện tại một cuộc gặp thượng đỉnh G7.

Ông Macron đã đích thân mời ông Altman và đây cũng sẽ là lần đầu tiên lãnh đạo OpenAI – công ty mẹ ChatGPT - tham dự một sự kiện G7.

Điện Elysee đã lên lịch một bữa trưa làm việc với các lãnh đạo doanh nghiệp này vào thứ Tư, xoay quanh chủ đề “bảo đảm triển khai trí tuệ nhân tạo an toàn, nhanh chóng và hiệu quả”. Đây được xem là nội dung cụ thể nhất trong chương trình nghị sự của G7 năm nay liên quan đến AI.

Mối quan hệ giữa ông Trump và ông Macron cũng nhận được sự quan tâm lớn trong thượng đỉnh G7 năm nay. Là chủ nhà của sự kiện, Tổng thống Pháp sẽ có nhiều dịp trao đổi trực tiếp với ông Trump. Mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo từng thu hút sự chú ý, trong đó có cú bắt tay chặt tại lễ duyệt binh mừng Quốc khánh Pháp năm 2018.

So với giai đoạn đầu, quan hệ giữa hai bên hiện được nhìn nhận là thận trọng hơn và tập trung nhiều hơn vào các lợi ích cụ thể. Dù vậy, ông Macron và ông Trump vẫn duy trì kênh trao đổi cá nhân qua điện thoại và tin nhắn.

Sau thượng đỉnh G7, ông Trump dự kiến sẽ tới Cung điện Versailles để dự tiệc tối với ông Macron. Theo Điện Elysee, sự kiện này nhằm đánh dấu 250 năm ngày Mỹ giành độc lập. Versailles được mô tả là “địa điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với tình hữu nghị Pháp - Mỹ”, nơi hiệp ước công nhận nền độc lập của Mỹ được ký vào năm 1783.