Thời trang cao cấp vẫn không thể từ bỏ sợi polyester?

Trên các thảm đỏ và sân khấu quốc tế, từ chuyến lưu diễn Renaissance của ca sĩ Beyoncé đến bộ cánh của Isha Ambani - Giám đốc điều hành Reliance Retail - tại Met Gala năm nay, những thiết kế điêu khắc bó sát cơ thể mang dấu ấn đặc trưng của một thế hệ nhà thiết kế đương đại đều có chung một thành phần ít được nhắc tên: polyester.

Loại sợi tổng hợp này - về bản chất là một dạng nhựa chiết xuất từ dầu mỏ - đang chịu sức ép từ nhiều phía. Cuộc xung đột Mỹ-Israel tại Iran và tình trạng bất ổn leo thang quanh eo biển Hormuz - tuyến hàng hải mà khoảng một phần năm lượng dầu thô toàn cầu phải đi qua - đã đẩy giá dầu tăng vọt, tạo ra cú sốc dây chuyền xuyên suốt chuỗi cung ứng ngành thời trang.

Phân tích mới nhất của Morgan Stanley cảnh báo đây có thể trở thành cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử thị trường, với dự báo giá dầu Brent duy trì trên 100 USD/thùng trong phần lớn năm 2026 nếu tình trạng gián đoạn tại Hormuz kéo dài.

Tác động từ giá sợi polyester leo thang đã hiện hữu trên phần lớn thị trường châu Á. Các thương hiệu thời trang giá rẻ đang chịu áp lực chi phí trực tiếp, trong khi H&M, Next và Marks & Spencer đều đã phát đi tín hiệu có thể chuyển gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng trong thời gian tới.

CHẤT LIỆU KHÔNG GÌ THAY THẾ ĐƯỢC

Polyester thường bị gắn nhãn là chất liệu của thời trang nhanh. Nhưng thực tế, các nhà mốt cao cấp đã phụ thuộc vào nó trong nhiều thập kỷ - không phải vì chi phí thấp, mà vì những gì nó cho phép họ tạo ra: những hình khối điêu khắc, những kết cấu vải đặc thù mà chất liệu tự nhiên khó có thể tái hiện với độ chính xác tương đương.

Thương hiệu Pháp Comme des Garçons xử lý polyester bằng nhiệt. Issey Miyake xếp nếp nó thành những nếp gấp vĩnh viễn giữ nguyên hình dạng. Các thương hiệu xa xỉ khác cũng khai thác đặc tính co giãn kỹ thuật hay khả năng kháng nhăn của polyester. Nói cách khác, đây là một chất liệu khá đặc biệt bởi khả năng ứng biến phi thường.

"Nhựa là vật liệu cực kỳ linh hoạt và hữu dụng," bà Beth Gardiner, nhà báo môi trường và tác giả cuốn Plastic Inc., nhận xét. "Kết hợp với chi phí thấp, sợi tổng hợp gần như là mặt đối lập hoàn toàn của vật liệu tự nhiên - bạn có thể đặt hàng chính xác những gì mình muốn".

Đó là lý do polyester cắm rễ sâu vào ngành thời trang hiện đại từ sau Thế chiến II, mở ra toàn bộ những danh mục trang phục mới - từ vải kỹ thuật đến couture điêu khắc và ready-to-wear định hình dáng người.

Khác với các thương hiệu đại chúng đang chạy đua quản lý biên lợi nhuận siêu mỏng, các nhà mốt xa xỉ định hướng thiết kế dường như tương đối được cách ly khỏi cú sốc giá tức thời: sản phẩm được sản xuất với số lượng nhỏ, định giá dựa trên tay nghề và tính độc quyền thay vì chi phí nguyên liệu, với tệp khách hàng toàn cầu giàu có ít nhạy cảm với biến động giá.

Tuy vậy, cú sốc dầu mỏ đang lan qua chuỗi cung ứng sợi polyester đã phơi bày một thực tế mà thời trang cao cấp không thể tiếp tục né tránh: phụ thuộc vào sợi polyester đồng nghĩa với phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Bà Sally Qiu, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, chỉ rõ: sản xuất polyester không chỉ phụ thuộc vào dầu mỏ như nguyên liệu đầu vào mà còn tiêu tốn năng lượng rất lớn trong quá trình chế biến.

"Dù việc sản xuất không dừng lại, chi phí sẽ đắt đỏ hơn đáng kể," bà nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo rằng nhiều doanh nghiệp thời trang vẫn đang đánh giá thấp mức độ hiện diện của nhiên liệu hóa thạch trong chuỗi cung ứng dệt may của chính họ.

CHẤT LIỆU THAY THẾ VẪN LÀ BÀI TOÁN CHƯA CÓ ĐÁP ÁN

Lo ngại về hóa chất và vi nhựa ngày càng thúc đẩy người tiêu dùng xa lánh chất liệu polyester tổng hợp. Nhưng ngay cả khi các thương hiệu muốn từ bỏ polyester hoàn toàn, phần lớn sẽ không tìm được giải pháp thay thế tương đương.

Điểm mấu chốt nằm ở đặc tính vật lý độc nhất của polyester: giống như nhựa, nó có thể được định hình bằng nhiệt - cho phép giữ nguyên các hình khối điêu khắc sau khi tạo dáng.

Các loại polyester sinh học và vật liệu thế hệ mới đã cải thiện đáng kể về mặt kỹ thuật, nhưng phần lớn vẫn còn đắt đỏ, khó nhân rộng quy mô hoặc chưa thể tái tạo hoàn toàn hiệu suất của polyester ở cấp độ thiết kế kỹ thuật cao.

Sức căng đó đặc biệt rõ nét trong couture và thời trang xa xỉ, nơi polyester thường ẩn mình trong các chi tiết thêu đính và kết cấu vải đặc biệt - đóng vai trò cốt lõi trong những kỹ thuật tạo hình signature mà bề ngoài sản phẩm không tiết lộ.

Hướng đi đơn giản là chuyển sang chất liệu tự nhiên cũng không phải lối thoát. Nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng sợi tự nhiên không tự động đồng nghĩa với tác động môi trường thấp: cashmere, len và bông nguyên sinh đều có thể để lại dấu chân sinh thái đáng kể tùy thuộc vào cách sản xuất, xử lý và vận chuyển.

"Những vật liệu này là một phần của nền kinh tế nhiên liệu hóa thạch," bà Beth Gardiner khẳng định. "Điều này đang phơi bày theo cách sinh động nhất có thể rằng rất nhiều thứ bao quanh chúng ta - kể cả quần áo chúng ta mặc - đều là sản phẩm của nhiên liệu hóa thạch".

Với thời trang cao cấp, đây không chỉ là vấn đề chi phí hay tính bền vững - mà là câu hỏi về bản sắc sáng tạo trong một thế giới đang buộc phải tái cấu trúc quan hệ với dầu mỏ.