Trung Quốc siết quản lý hoạt động livestream bán hàng online

Cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc vừa ban hành các quy định mới nhằm siết chặt hoạt động livestream, đặc biệt là việc người xem “tặng tiền” cho người phát sóng – còn gọi là tipping. Đây là hình thức người xem mua quà ảo hoặc chuyển tiền trực tiếp để ủng hộ streamer, nhưng cũng dễ khiến người dùng, nhất là trẻ nhỏ, chi tiêu quá mức.

THIẾT LẬP RÀO CHẮN MỚI, BẢO VỆ TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

Theo quy định mới, trẻ em dưới 8 tuổi sẽ bị cấm hoàn toàn việc tham gia tipping dưới mọi hình thức.

Với nhóm từ 8 đến 16 tuổi, các nền tảng chỉ được phép cho tipping nếu có sự đồng ý rõ ràng từ cha mẹ hoặc người giám hộ. Điều này nhằm đảm bảo trẻ không tự ý tiêu tiền mà không được kiểm soát.

Trong khi đó, người dùng từ 16 đến dưới 18 tuổi có thể tham gia tipping, nhưng phải đáp ứng một trong hai điều kiện: có sự chấp thuận của người giám hộ, hoặc chứng minh rằng mình có nguồn thu nhập hợp pháp (ví dụ như tiền làm thêm). Quy định này nhằm hạn chế việc thanh thiếu niên sử dụng tiền không rõ nguồn gốc hoặc chi tiêu vượt khả năng.

Theo South China Morning Post, quy định mới đánh dấu sự điều chỉnh đáng chú ý so với chính sách năm 2022, vốn cấm toàn bộ người chưa thành niên tham gia tipping. Việc chuyển sang cơ chế phân tầng theo độ tuổi được xem là bước đi linh hoạt hơn, vừa bảo vệ nhóm dễ tổn thương, vừa phản ánh thực tế phát triển nhanh của nền kinh tế livestream tại Trung Quốc.

Ngoài việc giới hạn độ tuổi, các nền tảng livestream còn bị yêu cầu minh bạch hóa toàn bộ quy định liên quan đến tipping. Điều này bao gồm việc công khai điều kiện để tài khoản được kích hoạt tính năng kiếm tiền, cũng như thiết lập các giới hạn cụ thể cho mỗi giao dịch và tổng chi tiêu hàng ngày. Đồng thời, hệ thống phải tích hợp cơ chế thông báo nhằm giúp người dùng nhận thức rõ hơn về hành vi chi tiêu của mình.

Cơ quan quản lý nhấn mạnh rằng các nền tảng phải yêu cầu người dùng thiết lập hạn mức tipping ngay từ lần giao dịch đầu tiên. Đây được xem là biện pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ chi tiêu bốc đồng – đặc biệt phổ biến trong môi trường livestream, nơi các yếu tố cảm xúc và tương tác trực tiếp dễ thúc đẩy hành vi mua sắm không kiểm soát.

Song song với đó, quy định cũng cấm các nền tảng tiết lộ thông tin tiêu dùng của người dùng, chẳng hạn như số tiền đã tặng hoặc giá trị quà ảo đã mua, nếu không có sự đồng ý. Động thái này nhằm bảo vệ quyền riêng tư và ngăn chặn việc khai thác dữ liệu để tạo áp lực xã hội hoặc kích thích cạnh tranh chi tiêu giữa người dùng.

CHIẾN DỊCH LÀM SẠCH KHÔNG GIAN MẠNG

Bên cạnh việc bảo vệ người dùng trẻ tuổi, quy định mới còn nhắm trực tiếp vào các hành vi bị cho là thao túng và gây lệch lạc trong hệ sinh thái livestream. Theo cơ quan quản lý, trong những năm gần đây, một số streamer đã sử dụng nội dung phản cảm, xây dựng hình ảnh giả tạo hoặc thậm chí lừa dối để kích thích người xem tặng thưởng. Những hành vi này đã gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ.

Để đối phó, chính quyền yêu cầu các nền tảng tăng cường giám sát các tương tác liên quan đến tipping, đồng thời loại bỏ nội dung bất hợp pháp hoặc gây hại. Các hình thức khuyến khích tipping mang tính “mồi chài” như hoàn tiền (cashback), tự tặng thưởng (self-tipping) hoặc cấp đặc quyền cho người chi tiêu nhiều đều bị cấm hoàn toàn.

Một điểm đáng chú ý khác là việc thay đổi cách xếp hạng và quảng bá nội dung. Các nền tảng không còn được phép dựa hoàn toàn vào số tiền tipping để xếp hạng streamer, cũng như không được sử dụng dữ liệu chi tiêu làm tiêu chí duy nhất để phân loại người dùng. Điều này nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào “kinh tế quà tặng”, vốn bị cho là làm méo mó nội dung và khuyến khích cạnh tranh không lành mạnh.

Quy định cũng đưa ra các chế tài rõ ràng đối với tài khoản vi phạm. Cụ thể, nếu một tài khoản từng bị xử lý, quyền nhận tipping chỉ được khôi phục sau ba tháng kể từ khi hết thời hạn kỷ luật. Trong trường hợp tài khoản bị tạm khóa, quyền kiếm tiền từ tipping sẽ bị đình chỉ trong thời gian dài hơn – từ hai đến ba lần thời gian bị khóa.

Động thái lần này là một phần trong chiến dịch làm sạch không gian mạng, được triển khai thường niên từ năm 2020. Trong chiến dịch năm ngoái, cơ quan quản lý cho biết đã xử lý hơn 73.000 phòng livestream và 24.000 tài khoản vi phạm, cho thấy quy mô và mức độ quyết liệt của các biện pháp kiểm soát.

Việc ban hành quy định mới phản ánh nỗ lực của Trung Quốc trong việc tái định hình ngành công nghiệp livestream – một lĩnh vực phát triển bùng nổ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về đạo đức và tài chính. Bằng cách thiết lập các giới hạn rõ ràng, tăng cường minh bạch và siết chặt hành vi thao túng, chính quyền kỳ vọng sẽ xây dựng một môi trường trực tuyến lành mạnh hơn, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.