Quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp Việt Nam, gây ra sự mất cân bằng ở cả khu vực nông thôn và thành thị. Diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường xanh cũng như xu hướng định cư của cộng đồng...

Tại tọa đàm “Kiến trúc toàn cảnh: Khi thiên nhiên lên tiếng” do CLB Kiến trúc sư trẻ Hà Nội tổ chức mới đây, KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhận định khi quá ưu tiên mật độ xây dựng và các tiện nghi tốn kém, con người vô tình bị tách biệt khỏi thiên nhiên, dẫn đến sự đứt gãy trong môi trường sống. Do đó, kiến trúc đô thị hiện nay không thể tiếp tục tồn tại như những khối hộp vô cảm, mà nên đưa cây xanh cộng sinh trực tiếp vào công trình.

Theo các kiến trúc sư, thiết kế ưa sinh vật (biophilic design) thường bị nhầm lẫn với việc tăng cường mật độ cây xanh đơn thuần. Song, xu hướng bền vững hiện nay ngày càng thiên về tạo lập một hệ cân bằng sinh thái, nơi công trình không chỉ mô phỏng thiên nhiên mà phải vận hành như một thực thể sống. Trong hệ cân bằng ấy, phải đáp ứng mối quan hệ ngang bằng giữa 3 yếu tố: con người, công trình kiến trúc và môi trường, cảnh quan.

FLYING VEGETATION – CÂY VÀ GỐM

“Thảm thực vật bay” là công trình nằm trong chuỗi các dự án kiến trúc nông nghiệp: kết hợp kiến trúc với việc trồng trọt để tạo ra không gian sống cho tương lai trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu. Nằm trong khu đô thị mới ở thành phố Thái Bình, các kiến trúc sư từ H&P Architects đã nghĩ đến ý tưởng một bức bình phong cây xanh - một vùng đệm riêng tư cho không gian sống, giúp giảm tiếng ồn và bụi bẩn, đồng thời vẫn đủ “mở” để chủ nhà tận hưởng quang cảnh xung quanh.

Bức tường cây ở mặt tiền này dường như lơ lửng trong không trung, làm mờ ranh giới giữa kiến ​​trúc và cảnh quan, tạo cảm giác sống trong rừng hoặc bên cạnh những cánh đồng lúa. Ngôi nhà được sử dụng để ở (tầng 1-2-3) và cho thuê (tầng 4-5). Tầng 3 và sân thượng là không gian sinh hoạt đa chức năng dành cho các thành viên sinh sống trên mỗi tầng.

Chủ nhà là những người yêu thích cây cối, “mát tay” trong việc làm vườn. Họ cũng hiểu rằng cây cối và đất (để trồng cây và để làm gạch, bình gốm…) là hai vật liệu cơ bản quen thuộc với mọi nền văn hóa. Do đó, mặt trước và mặt sau của ngôi nhà được hình thành bởi một hệ thống các chậu cây treo thành những cột dài vô tận, trông như đang bay.

Hệ khung này được thiết kế thông minh để có thể đóng - mở linh hoạt, giúp việc chăm sóc và thay thế cây trồng trở nên dễ dàng. Những chậu cây cũng được sắp xếp xen kẽ và có khoảng cách để cây có thể phát triển khỏe mạnh.

Đây chính là một vùng đệm vi khí hậu, làm mờ đi ranh giới cứng nhắc của bê tông và mở ra cảm giác như đang sống giữa một khu rừng nhiệt đới. Phòng khách và không gian chung luôn mở tầm nhìn ra bức rèm xanh phía trước. Nhờ hệ thống chậu cây treo, ánh sáng vào nhà luôn là ánh sáng tán xạ dịu nhẹ, tạo cảm giác thư thái như đang ngồi dưới hiên nhà ở vùng nông thôn. Trong khi đó, vườn rau và cây ăn quả trên mái không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn có tác dụng làm mát hiệu quả.

Ngôi nhà đã giúp các thành viên tìm thấy niềm vui trong các hoạt động hàng ngày và chia sẻ sản phẩm từ khu vườn với hàng xóm. Việc trồng trọt tại nhà cũng cho phép cư dân thành phố sống gần gũi hơn với thiên nhiên, từ đó gợi lên cảm giác gắn bó với quê hương.

Mô hình này có khả năng được nhân rộng và trở thành những "khu vườn trong thành phố", cung cấp không gian sống xanh và rau củ cho nhu cầu hàng ngày của người dân.

THE JUNGLE RESIDENCE – NHỮNG BAN CÔNG XANH

Trong cấu trúc đô thị dày đặc của các thành phố lớn ở Việt Nam, các dự án nhà ở đa chức năng quy mô nhỏ đã nổi lên như một sự phản đối nhẹ nhàng với mô hình shophouse truyền thống. Các công trình kiến trúc sẽ trở nên lý tưởng hơn khi kết hợp mô hình kinh doanh bền vững và các giải pháp thiết kế sáng tạo, khai thác tối đa tiềm năng của khu đất, mang lại lợi ích không chỉ cho chủ sở hữu và người thuê mà còn cho cả cộng đồng.

Tòa nhà "Rừng xanh" được các kiến trúc sư đến từ ROOM+ Design & Build thiết kế thay cho một câu trả lời táo bạo trước yêu cầu đầy thách thức: bố trí không gian bán lẻ, thương mại và nhà ở vào một khu đất nhỏ gọn 300m2 trên một con phố sầm uất gần trung tâm TP.HCM. Thêm vào đó, quy hoạch tổng thể của địa phương yêu cầu khoảng lùi 12 mét và góc Tây Nam được vát cạnh để mở rộng đường trong tương lai.

Khu phố, với sự pha trộn giữa nhà ở thấp tầng và cửa hàng, phản ánh bộ mặt sôi độngvà đa dạng của đô thị Việt Nam. Trong khi đó, các công năng kiến trúc của công trình này được tính toán chặt chẽ: tầng hầm 150m2; hơn 300m2 không gian bán lẻ và thương mại; 9 căn hộ một phòng ngủ linh hoạt từ 30 đến 45m2; và một quán cà phê kiêm không gian làm việc chung trên tầng thượng.

Lõi giao thông thẳng đứng đặt ở phía sau và các khu dịch vụ được quy hoạch tỉ mỉ tối đa hóa diện tích sử dụng. Trong khi đó, bố cục không cột tối đa hóa không gian thương mại, và một số căn hộ có thể được kết hợp với nhau để thích ứng với nhu cầu sinh sống của các gia đình trong tương lai.

Điểm độc đáo của The Jungle là ý tưởng về một khu rừng nhiệt đới giữa lòng thành phố. Nhiều ban công với hình dạng và kích thước khác nhau trải dài dọc theo mặt tiền, phản ánh sự sinh trưởng ngẫu hứng của thiên nhiên. Trong văn hóa Việt Nam, ban công không chỉ là yếu tố thẩm mỹ; chúng là không gian thiết yếu để tránh nắng, giao lưu và tận hưởng cuộc sống bên ngoài bức tường. Ở đây, chúng trở thành những khoảng không gian xanh - không gian cho cây cối, những cuộc gặp gỡ và sự kết nối yên tĩnh với thành phố.

Các cột vòm, tấm kính cong, tông màu đất sét và vô số cây xanh đan xen tạo nên một mặt tiền sống động, gợi lên sự tươi tốt của một khu rừng nhiệt đới. Bên trong, ngôn ngữ hữu cơ tiếp tục được thể hiện. Không gian thương mại và 9 căn hộ tại đây sử dụng những đường cong mềm mại, hình dạng bất thường và tông nâu đất ấm áp, tạo nên cảm giác thân mật và uyển chuyển. Mỗi căn hộ đều có một hoặc hai ban công, rợp bóng cây xanh, xóa nhòa ranh giới giữa không gian nội thất và thiên nhiên.

Trên đỉnh tòa nhà là quán cà phê và không gian làm việc chung nằm dưới tán cây với những cột trụ mảnh mai và mái nhà trong suốt hứng ánh sáng. Một cầu thang dẫn lên khu vườn trên mái nhà – như một nơi trú ẩn hiếm hoi giữa lòng thành phố với tầm nhìn toàn cảnh tuyệt đẹp. Cùng nhau, những không gian này nuôi dưỡng cảm giác khám phá, như thể đang lang thang dưới những tán cây vươn lên giữa một đô thị ẩn mình.

Công trình này như một tuyên ngôn thầm lặng: ngay cả trong những khu đô thị đông đúc nhất, kiến ​​trúc vẫn có thể nuôi dưỡng sự sống, mời gọi cộng đồng và kết nối với thiên nhiên.