Bất chấp các biện pháp trừng phạt và dự báo sụt giảm thương mại, dòng dầu Nga sang Ấn Độ vẫn duy trì ở mức cao, phản ánh khả năng thích ứng của thị trường năng lượng toàn cầu và ưu tiên lợi ích kinh tế của các quốc gia tiêu thụ lớn.

Trong những tháng gần đây, phương Tây tỏ ra bất ngờ trước khả năng duy trì ổn định của nguồn cung dầu Nga vào thị trường Ấn Độ. Theo báo Pravda, khối lượng nhập khẩu dầu thô của Nga vào Ấn Độ không những không sụt giảm mạnh như nhiều dự báo trước đó, mà còn giữ được mức tương đối cao, bất chấp các vòng trừng phạt mới và áp lực chính trị gia tăng.

ĐỘ BỀN CỦA DÒNG CHẢY DẦU MỎ

Theo dữ liệu thị trường, trong giai đoạn cao điểm, Ấn Độ từng nhập khẩu hơn 2 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày. Đến tháng 12 vừa qua, con số này giảm xuống khoảng 1,3 triệu thùng/ngày, song vẫn cao hơn đáng kể so với mức trung bình trước xung đột Nga - Ukraine. Các nhà phân tích nhận định, trong ngắn hạn, lượng nhập khẩu nhiều khả năng tiếp tục duy trì quanh ngưỡng này.

Nguyên nhân quan trọng giúp dòng chảy dầu Nga vào Ấn Độ duy trì là hạ tầng cung ứng đã được thiết lập trong vài năm trở lại đây. Sau khi châu Âu áp đặt lệnh cấm vận đối với dầu và sản phẩm dầu của Nga, các tuyến thương mại mới nhanh chóng hình thành, với Ấn Độ và Trung Quốc trở thành những điểm đến lớn nhất. Hệ thống vận tải, bảo hiểm, thanh toán và trung gian giao dịch đã thích nghi với môi trường trừng phạt, giúp giảm thiểu rủi ro gián đoạn.

Ngoài ra, dầu mỏ là loại hàng hóa có tính thanh khoản rất cao. Khi vẫn tồn tại nhu cầu, nguồn cung gần như luôn tìm được đầu ra phù hợp, dù phải thông qua các cơ chế giao dịch phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, kịch bản “về 0” hoàn toàn nguồn cung dầu Nga sang Ấn Độ - từng được nhắc tới nhiều vào cuối năm ngoái - đã không xảy ra và hiện được đánh giá là khó trở thành hiện thực trong tương lai gần.

LỢI ÍCH KINH TẾ LẤN ÁT RỦI RO CHÍNH TRỊ

Yếu tố then chốt khiến Ấn Độ tiếp tục nhập khẩu dầu Nga nằm ở lợi ích kinh tế. Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ hoạt động trong môi trường cạnh tranh gay gắt, với biên lợi nhuận nhạy cảm mạnh với biến động giá nguyên liệu đầu vào. Trong bối cảnh đó, dầu Nga - thường được bán với mức chiết khấu so với giá chuẩn quốc tế - mang lại lợi thế đáng kể.

Chính lợi thế giá này đã khiến ngay cả những doanh nghiệp từng giữ lập trường thận trọng cũng quay trở lại thị trường dầu Nga. Reliance Industries, tập đoàn tư nhân lớn nhất Ấn Độ, được cho là đã đặt các đơn hàng mới đối với những lô dầu Nga không thuộc diện bị trừng phạt. Trước đó, thị trường đã nhận được tín hiệu về kế hoạch mua dầu cho giai đoạn tháng 2 - 3, và nay các kế hoạch này đã được triển khai trên thực tế.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nhà nước như Indian Oil Corporation và Bharat Petroleum, cùng với Nayara Energy - công ty tư nhân có sự tham gia vốn của các tổ chức Nga - vẫn duy trì việc mua dầu Nga một cách có hệ thống. Các doanh nghiệp này liên tục điều chỉnh phương thức hợp đồng, lựa chọn đối tác và tuyến vận chuyển để thích ứng với các điều kiện trừng phạt thay đổi.

Đáng chú ý, Ấn Độ chưa từng ngừng nhập khẩu dầu Nga, ngay cả sau khi Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với một số tập đoàn dầu khí Nga, hay khi Washington công bố mức thuế bổ sung 25% đối với dầu thô Nga vào mùa thu năm ngoái. Các hạn chế áp đặt đối với Lukoil và Rosneft cũng không dẫn tới việc gián đoạn nguồn cung, mà chỉ khiến các doanh nghiệp Ấn Độ chuyển sang các thực thể không bị trừng phạt và các cấu trúc giao dịch khác.

THỊ TRƯỜNG TOÀN CẦU TỰ ĐIỀU CHỈNH TRƯỚC TRỪNG PHẠT

Một rủi ro mới đối với các nhà máy lọc dầu Ấn Độ là lệnh cấm của Liên minh châu Âu đối với việc nhập khẩu các sản phẩm nhiên liệu được sản xuất từ dầu Nga, có hiệu lực từ ngày 21/1. Tuy nhiên, các quy định này vẫn để lại không gian linh hoạt nhất định, khi cho phép nhập khẩu sản phẩm từ những dây chuyền của nhà máy lọc dầu vốn không sử dụng dầu Nga trước thời điểm lệnh cấm có hiệu lực.

Trong bức tranh rộng hơn, Ấn Độ cùng với Thổ Nhĩ Kỳ đã nổi lên như những nhà cung cấp sản phẩm dầu mỏ quan trọng cho thị trường châu Âu sau khi Nga bị loại khỏi thị trường này. Sự tái cấu trúc các dòng chảy thương mại là một trong những hệ quả rõ nét nhất của chính sách trừng phạt, đồng thời cho thấy khả năng tự điều chỉnh nhanh của thị trường năng lượng toàn cầu.

Về trung và dài hạn, triển vọng nhập khẩu dầu của Ấn Độ còn gắn liền với quá trình mở rộng công suất lọc dầu. Theo dự báo của Chính phủ Ấn Độ, đến năm 2030, tổng công suất các nhà máy lọc dầu của nước này có thể đạt khoảng 309,5 triệu tấn/năm, tăng mạnh so với mức 258 triệu tấn hiện nay. Điều này đòi hỏi Ấn Độ phải duy trì khả năng tiếp cận ổn định với một danh mục rộng các nguồn cung dầu thô.

Thực tế, Ấn Độ đã chủ động đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Số quốc gia cung cấp dầu cho Ấn Độ đã tăng lên 41 nước, so với 27 nước vài năm trước. Dù vậy, việc đa dạng hóa không đồng nghĩa với từ bỏ các nguồn cung có lợi nhất về giá. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu trong nước tiếp tục tăng, Ấn Độ khó có thể tự nguyện từ bỏ dầu Nga nếu không có một quyết định chính trị mang tính bước ngoặt ở cấp độ liên quốc gia.

Theo các nhà phân tích, chỉ một thỏa thuận chính trị lớn, chẳng hạn giữa Ấn Độ và Mỹ, mới có thể khiến New Delhi điều chỉnh đáng kể chính sách nhập khẩu dầu. Ngay cả trong kịch bản đó, sự thay đổi nhiều khả năng sẽ diễn ra theo hướng từ từ, điều chỉnh dần về quy mô và cơ cấu nhập khẩu - thay vì cắt đứt đột ngột.

Sự bền bỉ của dòng dầu Nga sang Ấn Độ không phải là hiện tượng bất thường, mà là kết quả tất yếu của sự kết hợp giữa động lực kinh tế, tính linh hoạt của các doanh nghiệp năng lượng và lợi ích chiến lược của một trong những thị trường tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới.