Giao thông phát thải thấp, đặc biệt là phát triển xe điện đang trở thành xu hướng tất yếu tại TP.HCM, nhưng quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt nhiều rào cản như chi phí cao, hạ tầng sạc thiếu đồng bộ và hệ sinh thái chưa hoàn thiện. Để bứt phá, thành phố cần cách tiếp cận tổng thể, kết hợp chính sách, đầu tư và công nghệ, đồng thời thúc đẩy vai trò của doanh nghiệp và người dân.

Ngày 31/3/2026, tại TP.HCM, Sở Xây dựng TP.HCM phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo kỹ thuật “Thúc đẩy phương tiện giao thông cơ giới cá nhân phát thải thấp tại TP.HCM: Giải pháp về công nghệ, chính sách và thị trường”. Sự kiện diễn ra theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

GỠ ĐIỂM NGHẼN CHO GIAO THÔNG XANH

Hội thảo nằm trong khuôn khổ sáng kiến Climate Promise do UNDP triển khai với sự hỗ trợ của Chính phủ Nhật Bản, nhằm thúc đẩy thực hiện các cam kết khí hậu của Việt Nam. Thông qua chương trình, UNDP đã thực hiện một nghiên cứu kỹ thuật toàn diện, cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng chính sách, định hướng đầu tư và đề xuất giải pháp chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp tại TP.HCM.

Phát biểu khai mạc, ông Bùi Hoài An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, nhấn mạnh phát triển giao thông xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Theo ông, đây không chỉ là câu chuyện công nghệ mà là quá trình chuyển đổi toàn diện về thể chế, nhân lực và năng lực quản trị, góp phần xây dựng nền công nghiệp trong nước có khả năng tự chủ công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế.

Đại diện UNDP tại Việt Nam, bà Francesca Nardini cho biết tổ chức này đang phối hợp chặt chẽ với Chính phủ Việt Nam để chuyển hóa các cam kết khí hậu thành hành động cụ thể dựa trên bằng chứng thực tiễn. Bà nhấn mạnh cần cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa chính sách, đầu tư và quan hệ đối tác, đồng thời phát huy vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã trình bày và thảo luận nhiều nội dung trọng tâm như so sánh các công nghệ phương tiện phát thải thấp (xe động cơ đốt trong, hybrid, xe điện pin, xe máy điện), đánh giá mức độ sẵn sàng của thị trường và hạ tầng, cũng như phân tích hành vi người dùng. Nghiên cứu của UNDP cũng xem xét đặc điểm đội phương tiện cá nhân tại TP.HCM, từ cơ cấu, tuổi xe, mức tiêu thụ nhiên liệu đến lượng phát thải, qua đó chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu chuyển đổi.

Một nội dung quan trọng khác là đánh giá chuỗi cung ứng và hạ tầng hỗ trợ, bao gồm năng lực sản xuất, lắp ráp, bảo dưỡng phương tiện, cũng như hệ thống trạm sạc, kiểm định và xử lý phương tiện hết vòng đời. Kết quả cho thấy vẫn tồn tại những khoảng trống về kỹ thuật, thể chế, tài chính và nguồn nhân lực, có thể ảnh hưởng đến quá trình mở rộng phương tiện phát thải thấp. Bên cạnh đó, hội thảo cũng tổng hợp kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ các đô thị có mật độ dân cư cao và tỷ lệ xe máy lớn, nhằm rút ra bài học về chính sách, mô hình đầu tư và cơ chế hợp tác công - tư.

XE ĐIỆN TĂNG TỐC, NHƯNG VƯỚNG NÚT THẮT HẠ TẦNG

Ông Đào Công Quyết, đại diện Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), cho biết thị trường ô tô điện tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh, phản ánh xu hướng chuyển dịch xanh của ngành giao thông. Năm 2025, quy mô thị trường ô tô điện ước đạt khoảng 604.000 xe, tăng 22% so với năm 2024, với tốc độ tăng trưởng kép giai đoạn 2013-2025 đạt 15,6%. Trong đó, phân khúc xe du lịch tăng 21% và xe thương mại tăng 26%.

“Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đứng trước bước ngoặt khi chuyển dịch sang xe điện hóa, phù hợp với cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Tuy nhiên, quy mô thị trường trong nước vẫn còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực như Thái Lan và Indonesia. Việc sản xuất một chiếc ô tô hoàn chỉnh cần tới khoảng 30.000 linh kiện, đòi hỏi công nghiệp phụ trợ phải được thúc đẩy mạnh mẽ”, ông Quyết chia sẻ.

Tuy nhiên, ngành xe điện vẫn đối mặt nhiều thách thức, nổi bật là chi phí sản xuất cao hơn so với xe động cơ đốt trong. Giá pin tuy có xu hướng giảm nhưng chưa ổn định, trong khi nguồn cung lithium - nguyên liệu quan trọng cho pin được dự báo có thể thiếu hụt".

Ông Đào Công Quyết, đại diện Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA).

Để thúc đẩy chuyển đổi, Chính phủ đang xem xét nhiều chính sách ưu đãi về thuế, phí và phát triển hạ tầng trạm sạc. Theo VAMA, cần xây dựng chiến lược phát triển ngành ô tô đồng bộ với hạ tầng năng lượng xanh, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế thử nghiệm, chứng nhận xe điện. Các chính sách về thuế tiêu thụ đặc biệt, lệ phí trước bạ và bảo vệ môi trường cũng cần được điều chỉnh theo hướng khuyến khích phương tiện sạch.

Một trong những rào cản lớn đối với xe điện được ông Quyết chỉ ra là hạ tầng sạc. Phần lớn hộ gia đình chưa có điều kiện lắp đặt trạm sạc riêng, trong khi sạc tại nhà vốn là hình thức phổ biến. Do đó, việc phát triển hệ thống trạm sạc công cộng, đặc biệt là trạm sạc nhanh, trở nên cấp thiết. Điều này đòi hỏi quy hoạch đồng bộ về quỹ đất, nguồn điện và cơ chế thu hút đầu tư.

PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, chuyên gia cao cấp UNDP, cho hay thị trường giao thông điện tại TP.HCM đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với sự gia tăng của ô tô điện, xe hybrid và xe máy điện. Theo báo cáo chiến lược 2026, tổng số phương tiện điện hóa tại thành phố đạt khoảng 510.000 chiếc vào năm 2024, tăng từ 352.000 chiếc năm 2018, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân 6,4%/năm.

Dù công nghệ xe điện đã sẵn sàng, thách thức lớn hiện nay không nằm ở sản xuất mà ở việc xây dựng hệ sinh thái vận hành quy mô lớn. Mật độ dân cư cao và nhu cầu di chuyển lớn khiến áp lực lên hạ tầng giao thông và trạm sạc ngày càng gia tăng. Đặc biệt, xe máy điện - phương tiện chủ đạo tại đô thị vẫn gặp khó khăn do thiếu mạng lưới sạc công cộng và mô hình đổi pin đồng bộ.

Theo các chuyên gia, để thúc đẩy phát triển bền vững, chính sách cần chuyển từ hỗ trợ mua xe sang xây dựng hệ sinh thái toàn diện. Trong đó, cần ưu đãi phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, thúc đẩy chuyển đổi đội xe công cộng và phát triển hệ thống trạm sạc đồng bộ, chia sẻ hạ tầng. Với chiến lược phù hợp, TP.HCM có thể trở thành hình mẫu trong chuyển đổi giao thông điện tại Việt Nam.