Tình trạng lừa đảo lao động đi làm việc ở nước ngoài vẫn diễn biến phức tạp

Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ Nội vụ cho biết tình trạng cá nhân, tổ chức không có giấy phép nhưng vẫn tổ chức tuyển chọn, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; tình trạng cho mượn giấy phép, mạo danh doanh nghiệp được cấp phép để lừa đảo người lao động vẫn còn diễn biến phức tạp.

Hoạt động lừa đảo thông qua các nền tảng mạng xã hội, các trang thông tin điện tử giả mạo ngày càng tinh vi, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.

Qua thanh tra, kiểm tra, Bộ Nội vụ đã phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật chủ yếu như: hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài không có giấy phép; cho mượn, cho thuê giấy phép; không trực tiếp tuyển chọn người lao động; thu tiền của người lao động trái quy định; không thực hiện nghĩa vụ giáo dục định hướng; tuyển chọn lao động đi làm việc ở các quốc gia, ngành nghề không phù hợp với nội dung đã đăng ký.

Nguyên nhân của tình trạng này, theo Bộ Nội vụ là do công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật của doanh nghiệp dịch vụ và các đối tượng khác có hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài chưa được thực hiện thường xuyên, đồng đều giữa các địa phương. Đặc biệt, chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong một số trường hợp chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe.

Bên cạnh đó, các hành vi bị nghiêm cấm trong Luật hiện hành chưa bao quát các vi phạm phổ biến, gây khó khăn cho công tác hậu kiểm. Luật chưa định nghĩa các khái niệm cốt lõi “trực tiếp tuyển chọn”, “cho người khác sử dụng giấy phép”, dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Một số hành vi như không trực tiếp tuyển chọn người lao động, không đăng ký địa điểm hoạt động của chi nhánh, tổ chức tuyển chọn người lao động đi làm việc tại quốc gia, ngành, nghề chưa được phép tiếp nhận lao động chưa được luật hóa.

Mặt khác, điều kiện cấp giấy phép và quản lý các đầu mối hoạt động của doanh nghiệp dịch vụ còn thiếu sót, chưa ngăn chặn được tình trạng “lách luật” trong trường hợp chủ sở hữu, thành viên, cổ đông, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đã bị thu hồi giấy phép do vi phạm pháp luật, xử lý vi phạm hành chính, nhưng ngay sau đó vẫn thành lập doanh nghiệp mới hoặc đứng tên doanh nghiệp khác để đề nghị cấp giấy phép.

Xuất phát từ thực tế đó, trong thời gian tới, Bộ Nội vụ sẽ tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, đặc biệt là các hành vi lừa đảo, mạo danh doanh nghiệp được cấp phép, cho mượn giấy phép, tuyển chọn trái phép.

Đồng thời, tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài và cơ quan có thẩm quyền của nước tiếp nhận trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động Việt Nam.

Hiện nay, theo quy định của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, doanh nghiệp dịch vụ trước khi thực hiện hợp đồng cung ứng lao động với bên nước ngoài tiếp nhận lao động phải thực hiện thủ tục đăng ký hợp đồng cung ứng lao động với Bộ Nội vụ.

Đây là công cụ quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát chất lượng, điều kiện làm việc, mức lương, các chế độ đối với người lao động trước khi đưa đi, bảo đảm các hợp đồng cung ứng lao động phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam, pháp luật của nước tiếp nhận và các thỏa thuận quốc tế mà Việt Nam đã ký kết với nước tiếp nhận lao động.

Thống kê trong giai đoạn 2022 - 2025, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) đã tiếp nhận và xử lý hồ sơ đăng ký hợp đồng cung ứng lao động của các doanh nghiệp dịch vụ đưa lao động đi làm việc tại các thị trường trọng điểm như: Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Đức, Romania, Saudi Arabia, Singapore, Hungary, Ba Lan, Australia và một số thị trường mới.

Việc thẩm định hợp đồng cung ứng lao động được thực hiện trên cơ sở đối chiếu với các tiêu chuẩn về điều kiện làm việc, tiền lương, bảo hiểm, chế độ đãi ngộ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.