Cuộc chiến tại Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa đã làm gián đoạn nguồn dòng chảy dầu nhiên liệu dùng cho tàu biển (bunker fuel), dẫn tới việc nguồn cung nhiên liệu này bị thắt chặt trên toàn cầu.
Nhiên liệu tàu biển là loại nhiên liệu nặng và gây ô nhiễm hơn so với các loại tinh chế dùng cho ô tô và máy bay, giữ vai trò nguồn năng lượng chính cho các tàu vận tải biển - lực lượng chịu trách nhiệm vận chuyển khoảng 80% hàng hóa trong thương mại toàn cầu. Dù chất lượng kém, loại nhiên liệu nặng này vẫn là lựa chọn hàng đầu cho các tàu biển do chi phí thấp. Tuy nhiên, sự gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông đã khiến giá nhiên liệu này tăng cao, đặc biệt là tại Singapore, trung tâm tiếp nhiên liệu lớn nhất thế giới.
Tại Singapore, giá nhiên liệu tàu biển đã tăng từ khoảng 500 USD mỗi tấn lên hơn 800 USD mỗi tấn vào đầu tháng 5 này. Nguồn cung nhiên liệu tàu biển tại Singapore vẫn ổn định, nhưng giá cả leo thang đang tạo áp lực lớn lên các công ty vận tải biển. Các công ty này buộc phải tìm cách thích nghi bằng cách giảm tốc độ tàu và điều chỉnh lịch trình để tiết kiệm nhiên liệu trong ngắn hạn. Một số công ty cũng đang đầu tư vào các tàu có khả năng sử dụng nhiên liệu thay thế, nhưng điều này không phải là giải pháp dễ dàng cho tất cả.
Trao đổi với trang Euronews, chuyên gia Henning Gloystein từ công ty tư vấn Eurasia Group cảnh báo rằng tác động của tình trạng thiếu nhiên liệu sẽ không chỉ giới hạn ở châu Á mà còn lan rộng tới khắp chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khu vực Đông Nam Á, nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cú sốc năng lượng, đã phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp như tăng cường sử dụng than đá, mua thêm dầu thô từ Nga và khôi phục kế hoạch phát triển năng lượng hạt nhân.
Dữ liệu từ Liên hiệp quốc cho thấy hơn một nửa thương mại hàng hải toàn cầu đã đi qua các cảng châu Á trong năm 2024, điều này có nghĩa là sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu tàu biển trong khu vực này có thể gây ra những hậu quả quốc tế rộng lớn hơn. Tại Singapore, nguồn cung nhiên liệu cho tàu biển vẫn ổn định, nhưng sự gián đoạn cung ứng kéo dài từ các nguồn cung cấp dầu thô nặng chính như Iraq và Kuwait sẽ đến lúc dẫn đến tình trạng thiếu hụt.
Bà June Goh, một nhà phân tích thị trường dầu mỏ tại công ty Sparta Commodities, cho biết các công ty vận tải biển hiện đang gánh phần lớn chi phí tăng thêm, nhưng cảnh báo rằng họ có thể sớm chuyển gánh nặng này về phía khách hàng.
Theo Liên đoàn Vận tải và Môi trường châu Âu, cuộc chiến tại Iran đang khiến ngành vận tải biển toàn cầu thiệt hại khoảng 340 triệu euro mỗi ngày.
Chuyên gia Oliver Miloschewsky từ công ty tư vấn rủi ro Aon cho biết tình trạng thiếu hụt nhiên liệu tàu biển bunker thường ảnh hưởng đến giá vận tải khá nhanh chóng. Ông nói thêm rằng tác động đến từng sản phẩm cụ thể có vẻ sẽ chỉ ở mức hạn chế, nhưng tác động gộp của chi phí vận tải biển cao hơn “có thể lan rộng khắp các chuỗi cung ứng và rốt cục sẽ ảnh hưởng tới giá tiêu dùng ở nhiều lĩnh vực”.
Các hãng vận tải biển không có nhiều lựa chọn hạn chế để ứng phó với tình hình này. Họ có thể trả giá cao hơn để mua được nhiên liệu hoặc thực hiện các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu như giảm tốc độ vận chuyển hoặc tạm ngừng các chuyến đi. Tốc độ trung bình của các tàu chở hàng và tàu container đã giảm khoảng 2% trên toàn cầu kể từ khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào ngày 28/2 - theo báo cáo của công ty nghiên cứu Clarksons.
Giá nhiên liệu cao cũng đang thúc đẩy mối quan tâm đến các loại nhiên liệu xanh hơn. Chuyên gia Hakan Agnevall từ công ty sản xuất công nghệ hàng hải và năng lượng Wartsila cho biết công nghệ để tạo ra các loại nhiên liệu phát thải thấp hơn đã tồn tại, nhưng sản xuất chưa đạt quy mô đủ lớn và chưa kể, các loại nhiên liệu xanh thường đắt đỏ hơn. Ông cho rằng cuộc xung đột hiện tại có thể khuyến khích các chính phủ và công ty quan tâm trở lại đến các lựa chọn thay thế xanh hơn, đồng thời giá nhiên liệu hóa thạch cao hơn đang làm cho các lựa chọn xanh trở nên khả thi hơn về mặt thương mại.
Tập đoàn Caravel Group, sở hữu công ty quản lý tàu Fleet Management Limited, đang giám sát hơn 120 dự án đóng tàu. CEO Angad Banga của Caravel cho biết khoảng 1/3 số tàu hiện đang được đóng cho công ty sẽ có khả năng sử dụng nhiên liệu kép, nghĩa là những tàu đó có thể hoạt động bằng cả nhiên liệu nặng và các lựa chọn thay thế như khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Ông cho biết các chủ tàu sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho các tàu có khả năng chuyển đổi giữa các loại nhiên liệu vì "trong một môi trường biến động, tính linh hoạt có giá trị kinh tế đo lường được”.
Cũng theo ông Banga, các hệ thống nhiên liệu thay thế vẫn thiếu sự linh hoạt và cơ sở hạ tầng như của nhiên liệu tàu biển truyền thống. Mặc dù có hơn 890 tàu chạy bằng LNG đang hoạt động trên toàn thế giới, cơ sở hạ tầng hạn chế đã tạo ra những nút thắt cổ chai.
Tuy nhiên, ông cho biết ngành công nghiệp vận tải biển đang dần thích nghi và rằng sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu nặng đang làm tăng sự quan tâm đến các tàu có khả năng sử dụng LNG. Ông kết luận: “Sự chuyển đổi này là thực tế và đang diễn ra”.
