Quy mô thiệt hại do tội phạm mạng gây ra tương đương nền kinh tế lớn thứ ba thế giới

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với an ninh kinh tế và xã hội. Những số liệu mới nhất cho thấy mức độ thiệt hại không chỉ dừng ở phạm vi cá nhân hay doanh nghiệp, mà đã lan rộng tới quy mô nền kinh tế.

THIỆT HẠI DO TỘI PHẠM MẠNG TẠI VIỆT NAM LÊN TỚI “HÀNG TỶ USD”

Tội phạm mạng được dự báo sẽ gây thiệt hại tới 10,8 nghìn tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu vào năm 2026, theo Cybersecurity Ventures. Nếu được xem như một quốc gia, quy mô thiệt hại do tội phạm mạng gây ra sẽ tương đương nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc.

Theo ông Steve Morgan, nhà sáng lập Cybersecurity Ventures, mức độ này cho thấy tội phạm mạng đang tạo ra một sự dịch chuyển khổng lồ về tài sản trong nền kinh tế toàn cầu, đồng thời làm suy giảm động lực đổi mới sáng tạo và đầu tư, với tác động vượt xa nhiều loại hình thiệt hại truyền thống khác.

Tại Việt Nam, theo thông tin từ Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, mức độ thiệt hại do tội phạm lừa đảo qua mạng là 16 tỷ USD trong năm 2024, tương đương 3,6% GDP. Trong năm 2025, mức thiệt hại cũng được ước tính lên tới “hàng tỷ USD”.

Không chỉ dừng ở con số thiệt hại, điều đáng lo ngại hơn là mức độ lan rộng và tính chất ngày càng tinh vi của các thủ đoạn phạm tội, khiến việc phòng ngừa và xử lý trở nên khó khăn hơn.

LỪA ĐẢO TÀI CHÍNH, TIỀN ẢO VÀ ĐA CẤP BIẾN TƯỚNG

Mới đây, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã đưa ra những cảnh báo về các hình thức tội phạm mạng phổ biến và những vụ án gây thiệt hại lớn. Một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là sử dụng công nghệ VoIP để giả mạo số điện thoại và kết hợp với deepfake nhằm tạo dựng các kịch bản lừa đảo có độ tin cậy cao. Các đối tượng thường mạo danh cơ quan chức năng như công an, viện kiểm sát, tòa án hoặc nhân viên bưu điện. Thậm chí, có trường hợp nạn nhân vẫn kiên quyết chuyển tiền cho “công an giả” dù đã được cảnh báo từ lực lượng chức năng thật.

Bên cạnh hình thức giả mạo, các mô hình huy động vốn, đầu tư tiền ảo và kinh doanh đa cấp biến tướng trên không gian mạng tiếp tục gây ra những vụ lừa đảo quy mô lớn. Các đối tượng thường đưa ra mức lợi nhuận phi thực tế, sử dụng mô hình Ponzi hoặc tạo lập các nền tảng giao dịch giả để đánh lừa người tham gia.

Trong thời gian gần đây, các đường dây lừa đảo thông qua sàn forex, tiền ảo hoạt động xuyên quốc gia đã bị triệt phá, với hàng chục nghìn tài khoản tham gia và dòng tiền luân chuyển lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi tháng. Điển hình, tháng 5/2021, Công an Thành phố Hà Nội phối hợp Công an TP.HCM triệt phá 4 sàn forex (sàn vàng, tiền ảo, ngoại hối), bắt 26 đối tượng, những kẻ đã tạo lập 15 trang web kết nối với ứng dụng MT5 (Meta Trader 5) lôi kéo 12.000 người từ 27 quốc gia khác nhau, số tiền đầu tư hàng ngàn tỉ đồng mỗi tháng.

Tháng 10/2024, Công an Thành phố Hà Nội đã phối hợp các đơn vị liên quan triệt phá đường dây lừa đảo do Phó Đức Nam (Mr. PIPS) và Lê Khắc Ngọ (Mr. Hunter) cầm đầu. Thủ đoạn kêu gọi đầu tư chứng khoán, dưới vỏ bọc là vỏ bọc công ty đầu tư tài chính và các công ty ma, đã chiếm đoạt hơn 5.200 tỷ đồng từ gần 3.000 nạn nhân.

Song song với lừa đảo, tội phạm tổ chức đánh bạc trực tuyến cũng phát triển mạnh, với quy mô ngày càng lớn. Nhiều đường dây bị triệt phá có tổng giá trị giao dịch lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Có những vụ việc tổng số tiền đánh bạc vượt cả mức thu ngân sách của nhiều địa phương, cho thấy mức độ nghiêm trọng và sức hút của loại hình tội phạm này trong môi trường số.

XÂY DỰNG NGUỒN NHÂN LỰC, BẢO ĐẢM TÍNH KHẢ THI TRONG THỰC HIỆN LUẬT AN NINH MẠNG

Lộ lọt, đánh cắp và mua bán dữ liệu cá nhân đang là một trong những nguyên nhân khiến các vụ lừa đảo qua mạng gia tăng. Các vụ việc bị phát hiện cho thấy quy mô dữ liệu bị xâm phạm lên tới hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu thông tin cá nhân. Các đối tượng không chỉ mua bán dữ liệu mà còn tự phát triển phần mềm để thu thập, khai thác thông tin trái phép.

Theo ông Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư điều hành Asia Legal, tại Việt Nam, năm 2022 đã có 30 triệu bản ghi dữ liệu cá nhân bị rò rỉ trên một nền tảng. Đến năm 2023, lượng dữ liệu cá nhân bị giao bán trái phép lớn nhất lên đến 1.300 GB. Và “nguyên nhân dẫn đến rò rỉ và lộ lọt có yếu tố con người chiếm tới 32,6%”.

“Đối với người Việt, đặc biệt là thế hệ trẻ, việc chia sẻ thông tin cá nhân công khai trên mạng xã hội đã trở thành thói quen, và vô hình trung những thông tin đó trở thành đối tượng của hacker”, ông Lưu Xuân Vĩnh nói.

Chuyên gia luật cho biết nhằm tăng cường phòng, chống tội phạm mạng và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người dân, doanh nghiệp trong môi trường số, nhiều quy định pháp luật quan trọng đã được ban hành. Luật An ninh mạng (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2026. Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân năm 2025 cũng được ban hành, tạo hành lang pháp lý quan trọng trong việc bảo vệ thông tin cá nhân và nâng cao an toàn, an ninh mạng.

Phát triển lực lượng bảo vệ an ninh mạng được cho là một trong những yếu tố mấu chốt để thực thi Luật An ninh mạng, ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa ngày càng gia tăng trong không gian số. Bộ Công an cũng đang xây dựng Dự thảo Nghị định quy định về lực lượng bảo vệ an ninh mạng. 

Theo đó, thực tiễn cho thấy các quy định pháp luật về lực lượng bảo vệ an ninh mạng còn phân tán, chưa đồng bộ, chưa hình thành khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất về tổ chức, hoạt động, huy động, phối hợp và chính sách phát triển lực lượng.

Chính sách thu hút, trọng dụng, đãi ngộ nhân tài trong lĩnh vực an ninh mạng như hỗ trợ điều kiện làm việc, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ và đặc thù của lĩnh vực này. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong phát triển lực lượng bảo vệ an ninh mạng, khắc phục khoảng trống, bất cập hiện hành, bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện Luật An ninh mạng.