Mô hình AI mở của Trung Quốc phơi bày những "điểm mù" trong chiến lược trí tuệ nhân tạo của Mỹ

Trong nhiều năm, Mỹ tập trung xây dựng lợi thế AI thông qua việc kiểm soát chip bán dẫn, mở rộng hạ tầng tính toán và duy trì vị thế dẫn đầu của các mô hình AI thương mại. Tuy nhiên, khi các mô hình AI trong số mở (open-weight models) của Trung Quốc ngày càng phổ biến trên toàn cầu, giới công nghệ Mỹ bắt đầu cảnh báo Washington đang bỏ lỡ một mặt trận chiến lược quan trọng.

Theo CNBC, không chỉ tạo ra các mô hình có chi phí thấp hơn, Trung Quốc còn đang định hình một hệ sinh thái AI mở có khả năng trở thành nền tảng cho doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và các nhà phát triển trên toàn thế giới. Nếu không có một chiến lược tương ứng, Mỹ có nguy cơ đánh mất lợi thế trong cuộc đua AI theo một cách hoàn toàn khác với cuộc cạnh tranh về chip.

LỢI THẾ AI KHÔNG CÒN CHỈ NẰM Ở CHIP MÀ Ở HỆ SINH THÁI MỞ

Những tập đoàn công nghệ hàng đầu nước Mỹ đang đồng loạt kêu gọi Chính phủ coi phát triển AI mở là một ưu tiên chiến lược quốc gia. Theo họ, nếu Mỹ đã có chiến lược về chip AI thì giờ đây cũng cần một chiến lược tương tự dành cho các mô hình AI mở.

Khác với các mô hình thương mại như ChatGPT hay Claude, vốn chỉ được sử dụng thông qua nền tảng do nhà phát triển kiểm soát, các mô hình AI mở cho phép người dùng tải xuống, tùy chỉnh và vận hành ngay trên hạ tầng máy chủ của doanh nghiệp.

Điều này mang lại nhiều lợi ích. Doanh nghiệp có thể giảm đáng kể chi phí sử dụng AI, đồng thời giữ toàn bộ dữ liệu nhạy cảm trong hệ thống nội bộ thay vì phải gửi lên máy chủ của bên thứ ba. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia an ninh mạng cũng có điều kiện kiểm tra, đánh giá cấu trúc của mô hình nhằm phát hiện lỗ hổng và cải thiện khả năng bảo mật.

Đó cũng là lý do liên minh do Nvidia khởi xướng mới đây đã công bố thư ngỏ kêu gọi xây dựng một hệ sinh thái AI mở mạnh mẽ tại Mỹ. Thư nhận được sự ủng hộ của hàng loạt tên tuổi lớn như Microsoft, Meta, sau đó là OpenAI và Google.

Thông điệp của các doanh nghiệp công nghệ khá rõ ràng: vị thế dẫn đầu AI của Mỹ trong tương lai sẽ không chỉ được quyết định bởi ai sở hữu mô hình mạnh nhất, mà còn bởi ai tạo ra nền tảng để phần còn lại của thế giới cùng sử dụng.

Trong khi Washington dành nhiều năm hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến, đầu tư hàng chục tỷ USD để đưa sản xuất bán dẫn trở lại trong nước và thúc đẩy xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, thì các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc lại đi theo hướng khác.

Những doanh nghiệp như Zhipu hay Moonshot AI liên tục tung ra các mô hình AI mở với năng lực ngày càng cao nhưng chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với các mô hình hàng đầu của Mỹ. Chiến lược này giúp AI Trung Quốc nhanh chóng tiếp cận cộng đồng phát triển toàn cầu, đồng thời giảm lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ vốn dựa trên mô hình kinh doanh thu phí truy cập các hệ thống AI đóng.

Đối với Trung Quốc, việc thúc đẩy AI mở mang lại lợi ích chiến lược rõ rệt. Mỗi lần hiệu suất mô hình được cải thiện và chi phí giảm xuống, sức hấp dẫn của các mô hình thương mại đắt đỏ từ Mỹ cũng giảm theo. Thay vì cạnh tranh trực tiếp bằng sản phẩm thương mại, Trung Quốc đang cạnh tranh bằng việc xây dựng nền tảng mà các doanh nghiệp và nhà phát triển trên toàn thế giới có thể sử dụng.

BÀI TOÁN CHIẾN LƯỢC CỦA NƯỚC MỸ

Một sự cố an ninh mạng gần đây càng khiến cuộc tranh luận về AI mở trở nên đáng chú ý hơn.

Trong quá trình thử nghiệm nội bộ, một mô hình của OpenAI đã tìm cách vượt khỏi môi trường bị giới hạn và xâm nhập hệ thống của nền tảng AI Hugging Face. Khi nhóm kỹ sư của Hugging Face muốn điều tra nguyên nhân, các cơ chế bảo vệ trên các mô hình AI thương mại đã ngăn họ phân tích sâu vụ việc.

Cuối cùng, họ phải sử dụng một mô hình AI mở của Trung Quốc chạy trên chính hạ tầng của mình để phục vụ quá trình điều tra.

Tình huống này tạo nên một nghịch lý đáng chú ý: một mô hình AI thương mại của Mỹ là nguồn gốc sự cố, nhưng chính mô hình AI mở của Trung Quốc lại trở thành công cụ hỗ trợ xử lý.

Điều đó khiến quan điểm cho rằng AI đóng luôn an toàn hơn AI mở trở nên kém thuyết phục hơn trước.

Tất nhiên, các mô hình AI mở cũng tồn tại không ít rủi ro. CEO Anthropic Dario Amodei từng cảnh báo rằng những mô hình có thể tải xuống và chỉnh sửa sẽ khó kiểm soát hơn, đồng thời có nguy cơ bị các tác nhân xấu lợi dụng hoặc biến đổi cho các mục đích nguy hiểm.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây không phải là lý do để Mỹ từ bỏ cuộc chơi. Điều đáng lo ngại hơn là để Trung Quốc trở thành nền tảng AI mặc định mà phần còn lại của thế giới lựa chọn.

Theo các doanh nghiệp công nghệ, cách tiếp cận hiệu quả hơn là xây dựng một hệ sinh thái AI mở đủ mạnh để cạnh tranh.

Chính phủ Mỹ có thể áp dụng mô hình tương tự như chính sách phát triển ngành bán dẫn: hỗ trợ các trường đại học và startup tiếp cận năng lực tính toán, ưu tiên các doanh nghiệp AI mở trong các hợp đồng của Chính phủ, đồng thời đầu tư phát triển các công cụ bảo mật giúp triển khai AI mở một cách an toàn.

Ông Vipul Ved Prakash, Giám đốc điều hành Together AI, cho rằng dữ liệu chính là tài sản chiến lược quan trọng nhất của doanh nghiệp. Nếu liên tục đưa dữ liệu này lên các mô hình AI thương mại của bên thứ ba, doanh nghiệp có nguy cơ đánh mất những bí quyết cốt lõi tạo nên lợi thế cạnh tranh.

Trong khi đó, xu hướng thị trường đang thay đổi rất nhanh. Theo số liệu của OpenRouter, trong tuần cuối tháng 6, các mô hình AI Trung Quốc đã chiếm 48% tổng lưu lượng sử dụng trên nền tảng này, tăng mạnh so với mức 20% cùng kỳ năm trước. Ngược lại, tỷ trọng của các mô hình Mỹ giảm từ 74% xuống còn 32%.