Gần 80.000 việc làm công nghệ bị cắt giảm: Tác động thực sự của AI vẫn ở phía trước

Làn sóng sa thải hàng chục nghìn lao động công nghệ ngay từ đầu năm 2026 đang làm dấy lên lo ngại về ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, theo các chuyên gia, phần lớn tác động của AI đến việc làm có thể vẫn chưa bộc lộ đầy đủ, khi nhiều quyết định cắt giảm hiện nay xuất phát từ kỳ vọng hơn là hiệu quả thực tế.

SA THẢI GIA TĂNG, AI BỊ GẮN MÁC “TỘI ĐỒ”

Thị trường lao động công nghệ toàn cầu đang trải qua một giai đoạn điều chỉnh mạnh. Theo phân tích của RationalFX, từ ngày 1/1 đến 1/4/2026 đã có tổng cộng 78.557 việc làm trong lĩnh vực công nghệ bị cắt giảm. Riêng thị trường Mỹ chiếm tới 76,7% tổng số, phản ánh mức độ tập trung cao của các đợt sa thải tại quốc gia dẫn đầu về công nghệ.

Đáng chú ý, khoảng 37.638 việc làm – tương đương gần một nửa tổng số – được cho là có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc triển khai AI và tự động hóa quy trình. Tuy nhiên, cách diễn giải này vẫn gây tranh luận.

Ông Babak Hodjat, Giám đốc AI tại Cognizant, cho rằng chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân – quả rõ ràng giữa AI và các đợt sa thải trong giai đoạn hiện nay. Theo ông, nhiều doanh nghiệp đưa ra quyết định cắt giảm nhân sự dựa trên kỳ vọng rằng AI sẽ giúp tăng năng suất trong tương lai, thay vì dựa trên những cải thiện đã được kiểm chứng.

“Không phải lúc nào các đợt cắt giảm cũng phản ánh hiệu quả thực tế của AI”, ông nói, đồng thời lưu ý rằng công nghệ này đôi khi bị sử dụng như một lý do hợp lý để biện minh cho các điều chỉnh tài chính hoặc tái cơ cấu.

Trong một số trường hợp, các công ty có thể đã tuyển dụng vượt nhu cầu trong giai đoạn trước, hoặc đang chủ động thu hẹp quy mô hoạt động. Khi đó, AI trở thành “nguyên nhân được nhắc đến” nhiều hơn, dù không phải yếu tố quyết định.

Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng AI sẽ có tác động sâu rộng đến thị trường lao động trong thời gian tới. Theo ông Hodjat, phải mất thêm từ 6 đến 12 tháng, khi doanh nghiệp bắt đầu ghi nhận rõ ràng các lợi ích về năng suất, thì ảnh hưởng thực sự của AI mới dần hiện rõ.

Quá trình chuyển đổi này được dự báo sẽ không dễ dàng. Khi AI được tích hợp sâu hơn vào vận hành, nhiều vị trí công việc sẽ thay đổi hoặc biến mất, trong khi nhu cầu về kỹ năng mới lại gia tăng. Điều này tạo ra một giai đoạn “quá độ” với nhiều xáo trộn cho người lao động.

DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ TÁI CẤU TRÚC, THÍCH ỨNG LÀN SÓNG AI

Song song với làn sóng sa thải, các doanh nghiệp công nghệ và dịch vụ CNTT đang bước vào quá trình tái cấu trúc để thích ứng với sự trỗi dậy của AI. Một trong những xu hướng đáng chú ý là việc phát triển các hệ thống “AI agent” – phần mềm có khả năng tự động thực hiện nhiều tác vụ vốn do con người đảm nhiệm.

Tại Cognizant, doanh nghiệp này cho biết đang đầu tư vào các phòng thí nghiệm AI tại San Francisco và Bengaluru, tập trung nghiên cứu công nghệ AI tiên tiến, bao gồm các phương pháp tinh chỉnh mô hình ngôn ngữ lớn và triển khai AI agent trong môi trường doanh nghiệp.

Theo chia sẻ từ đại diện công ty, nhu cầu từ khách hàng đang thay đổi nhanh chóng, với kỳ vọng cao hơn về năng suất và mức độ tự động hóa. Điều này buộc các doanh nghiệp dịch vụ phải điều chỉnh cách thức cung cấp dịch vụ, thay vì chỉ dựa vào mô hình gia công truyền thống.

Tuy nhiên, việc triển khai AI trong thực tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các công cụ AI agent “đóng gói sẵn” như OpenClaw có thể giúp rút ngắn thời gian triển khai, nhưng chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo mật, độ ổn định và khả năng vận hành ở quy mô lớn.

Nhiều doanh nghiệp đã thử tự triển khai các giải pháp AI nội bộ nhưng gặp khó khăn về hiệu năng và quản trị. Điều này cho thấy việc ứng dụng AI trong môi trường doanh nghiệp không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn liên quan đến tích hợp hệ thống, kiểm soát rủi ro và vận hành thực tế.

Về mặt nhân sự, thay vì chỉ cắt giảm, một số doanh nghiệp đang lựa chọn hướng tiếp cận khác: nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện tại và điều chỉnh chiến lược tuyển dụng. Đáng chú ý, trong khi nhiều công ty thu hẹp tuyển dụng ở cấp độ đầu vào, vẫn có những doanh nghiệp tiếp tục tuyển sinh viên mới tốt nghiệp để đào tạo lại theo hướng phù hợp với AI.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận này vừa giúp tối ưu chi phí, vừa tạo ra lực lượng lao động linh hoạt hơn, có khả năng thích nghi nhanh với công nghệ mới. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức lớn đối với người lao động, đặc biệt là những người thiếu kỹ năng chuyên sâu hoặc chưa kịp cập nhật với xu hướng AI.