Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đang đặt ra rủi ro Tehran trả đũa bằng cách chặn eo biển Hormuz - một đoạn huyết mạch của hoạt động vận tải biển toàn cầu...

Một động thái như vậy có thể đẩy giá dầu thô tăng vọt, thậm chí có thể khiến kinh tế thế giới rơi vào suy thoái. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến cho rằng giá dầu sẽ chỉ tăng trong thời gian ngắn rồi thoái lui.

Ngày 28/2, sau khi vòng đàm phán hạt nhân thứ ba giữa Mỹ và Israel kết thúc mà không mang lại kết quả, Mỹ và Iran đã mở một cuộc tấn công quân sự lớn nhằm vào Iran. Truyền thông nhà nước Iran sáng 1/3 xác nhận đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, nhà lãnh đạo tối cao của nước này, đã chết trong cuộc tấn công.

Thời gian qua, rủi ro xung đột quân sự giữa Mỹ với Iran đã đẩy giá dầu thô tăng. Iran là nước sản xuất dầu lớn thứ tư trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC), với mức sản lượng khoảng hơn 3 triệu thùng/ngày trong tháng 1 năm nay.

“THỊ TRƯỜNG ĐANG ĐÁNH GIÁ THẤP RỦI RO Ở HORMUZ”

Eo biển Hormuz - nằm giữa Oman và Iran, nối liền Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab - là nơi có khoảng 30% lượng dầu lửa được vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua mỗi ngày. Iran chưa bao giờ đóng cửa eo Hormuz, dù đã từng nhiều lần đe dọa sẽ làm như vậy.

Hôm thứ Sáu vừa rồi, khi đàm phán Mỹ - Iran ở Geneva không tạo ra một bước đột nào trong việc giải quyết mâu thuẫn liên quan tới chương trình hạt nhân của Tehran, giá dầu thô Brent giao sau tại London và giá dầu WTI giao sau tại New York chốt phiên với mức tăng tương ứng 2,5% và 2,8%.

Trao đổi với hãng tin CNBC, ông Bob McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch công ty tư vấn năng lượng Rapidan Energy, nhận định thị trường dầu lửa thời gian qua đã không đánh giá đúng mức rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông. Ông cũng cho rằng các nhà giao dịch vẫn đang đánh giá thấp những tác động tiềm ẩn đối với thị trường dầu lửa và nền kinh tế toàn cầu từ việc Iran trả đũa cuộc tấn công của Mỹ.

“Đây là một vấn đề thực sự lớn”, ông McNally nói, cho rằng giá dầu sẽ tăng thêm 5-7 USD/thùng khi thị trường bắt đầu mở cửa tuần giao dịch mới.

Cũng theo ông McNally, Iran có thể khiến cho hoạt động vận tải thương mại qua eo Hormuz trở nên không an toàn, và sự trả đũa như vậy có thể đẩy giá dầu nhảy qua mốc 100 USD/thùng, từ mức gần 73 USD/thùng hiện nay của giá dầu Brent. Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng thị trường còn chưa lường hết được việc Tehran có một kho vũ khí lớn gồm mìn và các loại tên lửa tầm ngắn có thể gây gián đoạn nghiêm trọng giao thông ở Hormuz.

Theo dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Kpler, từ đầu năm đến nay, có khoảng 14 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo Hormuz mỗi ngày. Khoảng 3/4 số dầu đó được vận chuyển tới Trung Quốc , Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, là đích đến của khoảng một nửa số dầu được vận chuyển qua Hormuz.

“Một đợt đóng cửa eo Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ gây ra suy thoái toàn cầu”, ông McNally nhận xét.

Theo ông Matt Smith, một nhà phân tích của Kpler, cho biết trong ngày 28/2, hơn 20 triệu thùng dầu đã lên tàu xuất khẩu tại khu vực Vùng Vịnh, từ các quốc gia gồm Saudi Arabia, Iraq, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Kuwait và Qatar. Theo quan sát của Kpler, một số tàu chở dầu đã được chuyển hướng để tránh đi qua Hormuz - ông Smith cho biết.

Ông McNally nhấn mạnh rằng công suất dự trữ dầu của thế giới tập trung ở Vùng Vịnh và dòng chảy đó sẽ bị chặn lại nếu eo Hormuz bị đóng. Chưa kể, khoảng 20% xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới cũng đi qua eo Hormuz, chủ yếu từ Qatar, và đây cũng là một nguồn cung không thể thay thế.

“Các nước châu Á là các nhà nhập khẩu lớn dầu thô và khí đốt sẽ đẩy mạnh việc tích trữ các mặt hàng năng lượng này nếu eo Hormuz bị đóng. Một cuộc chiến tăng giá sẽ xảy ra trên diện rộng”, ông McNally nhận xét. Ông cho rằng giá dầu sẽ tăng tới mức đủ cao để gây ra một cuộc suy thoái kinh tế, kéo theo sự sụt giảm của nhu cầu để cân bằng lại thị trường.

Cũng theo ông McNally, chỉ một phần nhỏ lượng dầu đi qua eo Hormuz có khả năng được chuyển hướng. Trong đó, Saudi Arabia có một đường ông dẫn dầu đi từ phía Đông của nước này sang bờ Biển Đỏ ở phía Tây. UAE có một đường ống dẫn tới Vịnh Oman, tránh eo Hormuz.

QUAN ĐIỂM LẠC QUAN HƠN

Đáp trả việc bị Mỹ và Israel tấn công, Iran đã tiến hành các cuộc không kích bằng tên lửa nhằm vào các căn cứ quân sự của Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain - theo truyền thông nhà nước Iran.

Các cuộc không kích này cũng có thể ảnh hưởng giao thông ở Hormuz - theo Giám đốc Tom Kloza của công ty tư vấn năng lượng Kloza Advisors. Ông cho biết phí bảo hiểm vận tải biển đối với các chuyến tàu đi qua Hormuz có thể tăng dữ dội trong thời gian tới.

Giám đốc Kevin Book của công ty Research at ClearView Energy Partners nhận định rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể xả Dự trữ Dầu lửa chiến lược (SPR) trong trường hợp giá dầu tăng mạnh. Theo dữ liệu từ Bộ Năng lượng Mỹ, SPR hiện có khoảng 415 triệu thùng dầu.

“Nhưng trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, thời gian kéo dài của khủng hoảng và quy mô của khủng hoảng là vấn đề quan trọng nhất. Một cuộc khủng hoảng toàn diện ở eo biển Hormuz có khả năng gây gián đoạn nguồn cung dầu tới mức mà dự trữ dầu lửa chiến lược của Mỹ và các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) không thể bù đắp”, ông Book nhận xét trong một báo cáo.

Ở một góc nhìn ít bi quan hơn, Kpler cho rằng sẽ không có chuyện eo Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn trong thời gian dài.

“Giao thông chậm lại, các chuyến tàu đổi hướng, hay giám sát an ninh hàng hải gia tăng là những kịch bản dễ xảy ra hơn. Một đợt đóng cửa kéo dài eo Hormuz sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh thu xuất khẩu của các nước sản xuất dầu trong khu vực, nên sẽ không có lợi về mặt kinh tế. Bởi vậy, sự biến động sẽ gia tăng, nhưng rủi ro mất mát nguồn cung mang tính cấu trúc và kéo dài vẫn ở mức thấp”, một báo cáo của Kpler viết.

Một số nhà phân tích cho rằng giá dầu sẽ chỉ tăng kéo dài nếu Mỹ và Israel tấn công vào cơ sở xuất khẩu dầu lửa của Iran trên đảo Kharg. Trước cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran hồi tháng 6/2025, giá dầu đã tăng khoảng 10 USD/thùng, nhưng đã nhanh chóng giảm trở lại khi cơ sở dầu khí này không bị tấn công.

Ngoài ra, giới phân tích cho rằng ông Trump cũng lo ngại rủi ro giá xăng dầu tăng cao vì điều này có thể gây ra tâm lý bất mãn ở cử tri Mỹ trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

Thị trường hiện đang chờ phản ứng của OPEC+ trong cuộc họp sản lượng vào ngày 1/3. Liên minh giữa OPEC và các thành viên ngoài khối gồm Nga này có thể sẽ tăng thêm hạn ngạch sản lượng để trấn an thị trường rằng họ sẵn sàng bổ sung dầu cho thị trường nếu xảy ra sự gián đoạn nguồn cung dầu liên quan tới xung đột ở Iran.