Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cạnh tranh toàn cầu và yêu cầu phát triển xanh ngày càng gia tăng, nông dân buộc phải thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao trình độ khoa học công nghệ để thích ứng với giai đoạn phát triển mới...

Tại tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình” diễn ra ngày 28/5/2026, các diễn giả đồng tình cho rằng tập trung đột phá chính sách, đẩy mạnh chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị là những giải pháp then chốt để nâng tầm vị thế, giúp nông dân làm chủ công nghệ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

NÔNG DÂN TRƯỚC ÁP LỰC CHUYỂN ĐỔI CỦA THỜI KỲ MỚI

Mở đầu tọa đàm, GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định: Thế giới đang đối diện một cuộc khủng hoảng nông nghiệp mang tính toàn cầu. Nông dân tại nhiều nước như Đức, Pháp, Nhật Bản... liên tục biểu tình để bảo vệ quyền lợi sản xuất và sinh kế.

"Việt Nam đã giải quyết thành công bài toán nông nghiệp từ thời kỳ Khoán 100, Khoán 10, đưa đất nước từ nguy cơ thiếu đói trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới", GS.TS Phạm Hồng Tung khẳng định, đồng thời nhấn mạnh: “Giai cấp nông dân Việt Nam đã cứu đói cho cả dân tộc”.

Tuy nhiên, hiện nay nông nghiệp, nông dân và nông thôn đang đứng trước những thách thức mới, đặc biệt là bài toán sinh kế. Tình trạng ruộng đất bị bỏ hoang ngày càng nhiều do thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thấp, trong khi lao động trẻ chuyển sang làm việc tại doanh nghiệp để có thu nhập ổn định hơn.

Để giải quyết bài toán nông nghiệp trong giai đoạn mới, GS.TS Phạm Hồng Tung cho rằng cần tập trung vào 4 vấn đề lớn, đó là thúc đẩy chuyển đổi số và khoa học công nghệ trong nông nghiệp; xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn; xây dựng tư duy sản xuất toàn cầu thay vì chỉ dựa vào hộ sản xuất nhỏ lẻ; khắc phục sự đứt gãy trong kết nối cộng đồng, sản xuất và văn hóa tại các địa phương sau sáp nhập hành chính.

Nhìn lại thành công của công cuộc Đổi mới từ Đại hội VI, TS Lê Doãn Hợp, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông khẳng định: Chính người nông dân là lực lượng tạo nên bước ngoặt cho nền kinh tế. Thành công lớn nhất thời kỳ đó là chuyển đổi nhận thức thành chính sách cụ thể.

“Có chính sách mới là có tất cả”, TS Lê Doãn Hợp nhấn mạnh, đồng thời đề cao sức mạnh to lớn của nông dân khi được trao cơ chế phù hợp.

TS Phùng Đức Tiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam nhận định: “Nông dân Việt Nam với sự dẻo dai, thông minh và sáng tạo đã góp phần tạo nên kỳ tích của ngành nông nghiệp”. Người nông dân hiện nay đã bắt nhịp khá nhanh với chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, nhưng đây mới chỉ là giai đoạn đầu. Để ứng dụng khoa học công nghệ hiệu quả, cần xây dựng vùng nguyên liệu lớn, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với chế biến và thị trường tiêu thụ.

"Cơ sở dữ liệu số trong nông nghiệp cần được xây dựng “đúng - đủ - sạch - sống động”, đồng thời phải tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, điện, thủy lợi và cơ chế chính sách để tăng sức cạnh tranh cho nông nghiệp", TS Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.

NÔNG DÂN VẪN CÒN THIẾU RẤT NHIỀU NGUỒN LỰC

Tại tọa đàm, Nghệ sĩ ưu tú diễn viên Quốc Tuấn chia sẻ nhiều cảm xúc về hình ảnh người nông dân Việt Nam trong nghệ thuật và đời sống. Kể lại kỷ niệm khi đóng vai Trưởng thôn Kiên trong phim “Người thổi tù và hàng tổng”, Nghệ sĩ Quốc Tuấn cho biết người dân địa phương từng nhận xét “chả thấy diễn viên đâu cả, toàn thấy người nhà mình”.

Nghệ sĩ Quốc Tuấn cũng bày tỏ niềm tự hào khi nông sản Việt Nam ngày càng được quốc tế biết đến. Những món quà như cà phê, lụa tơ tằm hay trái sầu riêng Việt Nam đã gây ấn tượng mạnh với bạn bè quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.

Dẫu vậy, theo TS Lê Doãn Hợp, hiện nay nông dân vẫn còn thiếu rất nhiều nguồn lực và cần được hỗ trợ mạnh mẽ hơn thông qua các chính sách của Nhà nước. Ông đề xuất 5 nhóm giải pháp gồm: đưa kỹ thuật và giống mới đến nông dân; hỗ trợ vốn vay; tăng cường lực lượng khuyến nông; đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện và công nghệ thông tin; đồng thời kết nối doanh nghiệp với nông dân để hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ nông sản.

"Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách về thuế, đất đai, hạ tầng, khuyến nông, đào tạo doanh nghiệp tư nhân và thúc đẩy xuất nhập khẩu để tạo động lực cho nông nghiệp phát triển bền vững", TS Lê Doãn Hợp kiến nghị.

TS Đặng Kim Sơn - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nhận định: Nông dân Việt Nam đang bước vào “một thế giới khác”, nơi sản xuất nhỏ lẻ sẽ khó tồn tại trước những biến động toàn cầu về khí hậu, công nghệ, thương mại và địa chính trị. Hiện nay, năng suất lao động nông nghiệp hiện mới bằng khoảng 1/3 mức bình quân toàn quốc. Trong khi đó, để đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao trong 20 năm tới, năng suất lao động của nông dân phải tăng lên gấp nhiều lần. Đây là thách thức rất lớn nếu không có những đột phá về công nghệ, tổ chức sản xuất và chính sách hỗ trợ.

Phát biểu kết luận tọa đàm, bà Bùi Thị Thơm, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, đánh giá cao những trao đổi sâu sắc tại tọa đàm và khẳng định sau 40 năm Đổi mới, người nông dân cần tiếp tục phát huy vai trò chủ thể trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Nông dân hiện nay không chỉ cần kiến thức sản xuất mà còn phải hiểu về chuyển đổi số, thị trường, quản trị, khoa học công nghệ và kinh doanh. Đồng thời, người nông dân cũng cần thay đổi tư duy theo hướng liên kết, hợp tác và phát triển bền vững để thích ứng với giai đoạn phát triển mới của đất nước.