Điện khí hóa và chuyển dịch năng lượng: Đo kiểm, giám sát, an toàn là then chốt

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, xe điện và năng lượng tái tạo đang làm thay đổi sâu sắc bức tranh năng lượng toàn cầu. Ở Việt Nam, quá trình điện khí hóa diễn ra song song với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Tuy nhiên, ông Kazuhiro Takezawa, Tổng Giám đốc Hioki Electric Vietnam, cho rằng những thay đổi này đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với hệ thống điện, đòi hỏi các doanh nghiệp và nhà quản lý phải quan tâm nhiều hơn đến chất lượng điện năng, an toàn pin và các hoạt động đo kiểm kỹ thuật.

ÁP LỰC MỚI VỚI HỆ THỐNG ĐIỆN

Theo ông Takezawa, nhu cầu điện năng toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng dưới tác động đồng thời của AI, các trung tâm dữ liệu, quá trình điện khí hóa, tăng trưởng kinh tế và nhu cầu làm mát do biến đổi khí hậu. “Ngành năng lượng đang có nguy cơ đánh giá thấp mức độ mong manh của hệ thống hiện nay,” ông nói.

Tại Việt Nam, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) lên 28- 36% vào năm 2030 và khoảng 74- 75% vào năm 2050. Trong khi đó, trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt là các cơ sở phục vụ AI.

Ông Takezawa cho rằng những thay đổi hiện nay không còn diễn ra từ từ mà là các áp lực đồng thời tác động lên hạ tầng điện vốn được thiết kế cho một bối cảnh hoàn toàn khác.

Bên cạnh việc mở rộng nguồn cung, quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác giám sát và vận hành hệ thống. Đặc tính biến động của điện mặt trời và điện gió khiến các hệ thống bảo vệ, giám sát và đo kiểm phải đạt độ chính xác cao hơn để đảm bảo vận hành an toàn.

“Khi hệ thống điện ngày càng mở rộng và biến động, những dao động nhỏ trước đây có thể bị bỏ qua thì nay có thể trở thành điểm khởi đầu cho các gián đoạn trên diện rộng. Vì vậy, đo kiểm chính xác, liên tục và ổn định sẽ là nền tảng cốt lõi để đảm bảo vận hành lưới điện an toàn,” Tổng Giám đốc Hioki Electric Vietnam nhận định.

Tuy nhiên, một trong những khoảng trống hiện nay là các hệ thống đo kiểm và đánh giá đa lớp nhằm phát hiện sớm sự cố chưa được triển khai đồng bộ với quá trình nâng cấp hạ tầng điện. Điều này có thể tạo ra các rủi ro tiềm ẩn trong tương lai.

XE ĐIỆN PHÁT TRIỂN NHANH, YÊU CẦU AN TOÀN NGÀY CÀNG CAO 

Không chỉ hệ thống điện quốc gia, lĩnh vực xe điện cũng đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh chóng tại Việt Nam.

Mạng lưới trạm sạc liên tục được mở rộng trong những năm gần đây, trong khi các quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến pin và hạ tầng sạc đang được hoàn thiện theo hướng tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.

Theo ông Takezawa, cùng với tốc độ tăng trưởng của thị trường là yêu cầu ngày càng cao về an toàn. “Khi xe điện ngày càng phổ biến và dần trở thành phương tiện chủ đạo tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nhu cầu về kiểm tra an toàn, đánh giá tình trạng pin và bảo trì hệ thống sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ”.

Ông cho rằng sự cố liên quan đến pin không chỉ gây rủi ro về an toàn mà còn ảnh hưởng đến uy tín của nhà sản xuất, đơn vị vận hành và toàn bộ hệ sinh thái xe điện.

Chính vì vậy, việc phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm của pin, đánh giá hiệu suất hệ thống sạc và kiểm tra định kỳ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Thực tế, giá trị lớn nhất của các thiết bị kiểm tra hiện đại là khả năng phát hiện vấn đề trước khi chúng trở thành sự cố thực tế.

Trong bối cảnh các quy định ngày càng được siết chặt, việc nâng cao tiêu chuẩn kiểm định không nên được nhìn nhận là một gánh nặng tuân thủ.

“Đây là bước tiến tích cực giúp nâng chuẩn toàn thị trường và tạo lợi thế cho những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào đo lường và kiểm định,” ông Takezawa nói.

CƠ HỘI LỚN CHO NGÀNH PIN VÀ ĐIỆN KHÍ HÓA

Theo đánh giá, Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trung tâm sản xuất pin và thiết bị điện khí hóa của khu vực.

Cụ thể, với lực lượng lao động trẻ, năng lực kỹ thuật ngày càng được nâng cao, môi trường sản xuất cạnh tranh cùng xu hướng dịch chuyển đầu tư toàn cầu đang tạo ra cơ hội lớn cho Việt Nam trong lĩnh vực này.

Không những thế, nhu cầu ngày càng tăng đối với xe điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và các công nghệ giảm phát thải cũng đang thúc đẩy làn sóng đầu tư mới vào ngành pin.

Đáng chú ý, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin là một thành phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo. Công suất lưu trữ dự kiến đạt từ 10.000-16.300 MW vào năm 2030 và tiếp tục tăng mạnh trong các thập kỷ tiếp theo.

Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, chất lượng và độ tin cậy của sản phẩm sẽ là yếu tố then chốt. Điều đó đồng nghĩa nhu cầu về đo lường, thử nghiệm, hiệu chuẩn và kiểm soát chất lượng sẽ ngày càng tăng trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Bên cạnh những cơ hội mới, nhiều nhà máy tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với các thách thức liên quan đến chất lượng điện năng, suy giảm cách điện, vận hành hệ thống lưu trữ năng lượng và bảo trì thiết bị.

Theo đại diện Hioki Electric Vietnam, không ít cơ sở sản xuất vẫn sử dụng thiết bị đo lường vượt quá chu kỳ hiệu chuẩn khuyến nghị do chi phí và thời gian cần thiết để gửi thiết bị ra nước ngoài bảo trì.

Trong khi đó, việc tích hợp điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng đang diễn ra nhanh hơn khả năng xây dựng đội ngũ kỹ thuật và năng lực giám sát tương ứng.

Đại diện Hioki Electric Vietnam cũng cảnh báo tình trạng suy giảm cách điện trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao tại Việt Nam đang trở thành một rủi ro an toàn đáng kể nhưng chưa được đánh giá đúng mức.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp cung cấp giải pháp kỹ thuật đang tăng cường đầu tư vào thị trường Việt Nam nhằm rút ngắn thời gian hỗ trợ và nâng cao năng lực dịch vụ tại chỗ.

Mới đây, Hioki đã đưa vào vận hành Trung tâm Dịch vụ hậu mãi (ASC) tại Hà Nội. Việc đưa Trung tâm vào hoạt động nhằm đáp ứng trực tiếp nhu cầu này, giúp khách hàng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật từ nhà sản xuất kịp thời. Các vấn đề kỹ thuật được chẩn đoán và xử lý trực tiếp tại phòng thí nghiệm hiện đại ở trụ sở Hà Nội, kết hợp với nền tảng hỗ trợ trực tuyến, qua đó thời gian gián đoạn vận hành được rút ngắn đáng kể so với quy trình gửi thiết bị ra nước ngoài để bảo hành hoặc sửa chữa.

Với tốc độ điện khí hóa ngày càng nhanh, các chuyên gia cho rằng cuộc đua trong lĩnh vực năng lượng không chỉ nằm ở việc phát triển thêm nguồn điện hay mở rộng sản xuất pin. Quan trọng hơn, đó là khả năng xây dựng một hệ sinh thái vận hành an toàn, ổn định và có thể kiểm soát được rủi ro. Trong bức tranh đó, những yếu tố như đo lường, kiểm định và giám sát kỹ thuật đang dần trở thành một phần không thể thiếu của hạ tầng công nghiệp hiện đại.