Chiến lược tiếp cận nghệ thuật của ngành công nghiệp xa xỉ

Mối quan hệ giữa thời trang và nghệ thuật thực tế đã xuất hiện từ rất sớm. Yves Saint Laurent từng lấy cảm hứng từ tranh Mondrian cho bộ sưu tập nổi tiếng năm 1965. Alexander McQueen biến các sàn diễn thành không gian trình diễn mang tính thị giác cao. Elsa Schiaparelli hợp tác cùng Salvador Dalí để tạo nên những thiết kế siêu thực kinh điển…

Tuy nhiên, điều khác biệt hiện nay là sự kết nối không còn dừng ở cảm hứng sáng tạo mà đã trở thành một chiến lược kinh tế quy mô toàn cầu - dù trong nhiều năm, thời trang và nghệ thuật được xem là hai hệ sinh thái tương đối độc lập. Thời trang gắn với tính thương mại, tốc độ và nhu cầu tiêu dùng. Trong khi nghệ thuật thường được nhìn nhận như một không gian của tư duy, phản biện và giá trị tinh thần.

Sự dịch chuyển của nền kinh tế sáng tạo trong hơn một thập niên qua đang khiến hai lĩnh vực này ngày càng hòa vào nhau, đặc biệt tại các sự kiện nghệ thuật quốc tế quy mô lớn như Venice Biennale. Những ngày vừa qua, một số sự kiện như buổi triển lãm tại Fondazione Prada và Pinault Collection - dù không trực tiếp liên quan đến thời trang, nhưng lại được tài trợ bởi những người trong ngành - rất được săn đón.

Trong khuôn khổ Biennale, khán giả cũng chứng kiến gian trưng bày thương hiệu đầu tiên trong khuôn viên thiêng liêng của Giardini, với thương hiệu Bulgari, đối tác độc quyền của triển lãm năm nay, cùng sự kiện giới thiệu triển lãm của nghệ sĩ Lotus L. Kang đến từ New York.

Việc một thương hiệu xa xỉ tài trợ cho một triển lãm, nghệ sĩ dĩ nhiên không biến tác phẩm nghệ thuật đó thành thời trang. Dù vậy, từ một triển lãm nghệ thuật được tổ chức hai năm một lần tại Italy, Venice Biennale hiện đã trở thành điểm gặp gỡ của các thương hiệu xa xỉ, nhà thiết kế thời trang, giới sưu tập nghệ thuật, quỹ đầu tư văn hóa và những nhân vật có tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Những ngày diễn ra Biennale, Venice gần như biến thành một “thủ phủ tạm thời” của giới sáng tạo quốc tế. Trên các tuyến kênh đào, khách mời di chuyển bằng water taxi giữa những buổi khai mạc triển lãm, tiệc tối của thương hiệu và các sự kiện riêng tư... Nhiều tạp chí quốc tế mô tả Biennale giống “Fashion Week của thế giới nghệ thuật”, nơi các cuộc gặp gỡ mang tính văn hóa đồng thời cũng là cơ hội kết nối kinh doanh và xây dựng hình ảnh thương hiệu.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của các nhà mốt lớn tại Venice phản ánh chiến lược mới của ngành công nghiệp xa xỉ. Trong bối cảnh người tiêu dùng cao cấp không còn bị thu hút chỉ bằng quảng cáo truyền thống, các thương hiệu bắt đầu tìm kiếm “giá trị văn hóa” như một phương thức tạo khác biệt. 

Burberry là một trong những thương hiệu tích cực đồng hành cùng các pavilion nghệ thuật quốc gia tại Biennale. Louis Vuitton, Chanel hay Dior cũng liên tục xuất hiện trong các dự án bảo trợ triển lãm, tài trợ không gian sáng tạo hoặc tổ chức sự kiện riêng dành cho giới sưu tập và khách VIP... Một thương hiệu có khả năng gắn mình với nghệ thuật, di sản hay tư duy sáng tạo đương đại sẽ dễ tạo ra cảm giác độc quyền và giá trị biểu tượng cao hơn trong mắt người tiêu dùng. 

Không chỉ thời trang tìm đến nghệ thuật, nhiều nghệ sĩ đương đại cũng chủ động hợp tác với các nhà mốt lớn. Các dự án cộng tác giữa nghệ sĩ và thương hiệu hiện xuất hiện ngày càng nhiều, từ thiết kế không gian triển lãm, bộ sưu tập giới hạn cho tới các hoạt động trình diễn đa phương tiện. Sự kết hợp này giúp nghệ sĩ tiếp cận nguồn tài chính mạnh hơn, đồng thời mở rộng độ nhận diện tới công chúng đại chúng thay vì chỉ giới hạn trong giới chuyên môn.

Tuy nhiên, sự hòa trộn giữa nghệ thuật và thời trang cũng tạo ra không ít tranh luận. Một số ý kiến cho rằng việc các thương hiệu xa xỉ xuất hiện quá mạnh tại Biennale khiến nghệ thuật dần bị thương mại hóa. Không gian triển lãm đôi khi bị xem như bối cảnh cho các chiến dịch truyền thông thay vì nơi tập trung vào giá trị học thuật hay phản biện xã hội.

Dẫu vậy, nhiều chuyên gia nhận định đây là quá trình khó tránh khỏi của nền kinh tế sáng tạo hiện đại. Khi ngân sách công cho nghệ thuật tại nhiều quốc gia bị cắt giảm, nguồn tài trợ từ khu vực tư nhân và các tập đoàn xa xỉ trở thành yếu tố quan trọng giúp duy trì hoạt động của nhiều thiết chế văn hóa. Thời trang trong trường hợp này đã trở thành một phần của hệ sinh thái nghệ thuật đương đại.

Nhờ đó, Venice trong mùa Biennale trở thành trung tâm của một chuỗi hoạt động kinh tế khổng lồ. Giá phòng khách sạn cao cấp tăng mạnh, các nhà hàng nổi tiếng kín chỗ, dịch vụ vận chuyển đường thủy hoạt động liên tục và thị trường bất động sản ngắn hạn cũng được hưởng lợi đáng kể. Nghệ thuật đã không còn đứng tách biệt khỏi kinh tế mà trực tiếp tạo ra giá trị thương mại cho cả thành phố.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy Biennale còn có khả năng tác động đến giá trị thị trường của nghệ sĩ. Chỉ riêng việc xuất hiện tại Venice đã đủ để nâng vị thế của một nghệ sĩ trong mắt gallery, nhà đấu giá và giới sưu tập. Một số chuyên gia gọi đây là “Venice Effect” hiệu ứng nâng hạng giá trị thông qua sự hiện diện tại một trong những sân chơi nghệ thuật uy tín nhất thế giới.

Trong thời đại truyền thông số, hình ảnh của các thương hiệu tại Biennale được lan truyền gần như tức thời trên Instagram, TikTok hay các nền tảng thời trang quốc tế. Một buổi tiệc bên kênh đào Venice hay một triển lãm có sự tài trợ của thương hiệu xa xỉ có thể nhanh chóng trở thành nội dung truyền thông đạt hàng triệu lượt tiếp cận. Nghệ thuật nhờ vậy cũng trở thành một phần của nền kinh tế chú ý.

Song song với đó, nhiều nhà phân tích cho rằng sự hợp tác giữa nghệ thuật và thời trang đang góp phần làm thay đổi cách công chúng tiếp cận văn hóa. Nếu trước đây nghệ thuật đương đại bị xem là lĩnh vực tương đối hàn lâm và khó tiếp cận, sự tham gia của các thương hiệu giúp kéo thêm công chúng trẻ đến với triển lãm, bảo tàng và không gian sáng tạo.

Ở một góc nhìn rộng hơn, câu chuyện của Venice cho thấy nghệ thuật ngày nay có thể tham gia trực tiếp vào du lịch, bất động sản, truyền thông, tiêu dùng và chiến lược thương hiệu. Còn thời trang cũng không chỉ bán quần áo mà đang bán trải nghiệm, câu chuyện và vị thế văn hóa.

Khi giới thời trang hòa mình cùng nghệ thuật, điều hình thành không chỉ là những buổi triển lãm xa hoa. Đó còn là sự xuất hiện của một mô hình kinh tế mới, nơi giá trị sáng tạo trở thành tài sản quan trọng không kém vốn tài chính hay công nghệ.

Việt Nam lần đầu tiên tham dự Biennale với gian triển lãm quốc gia mang tên “𝑽𝒊𝒆𝒕𝒏𝒂𝒎: 𝑨𝒓𝒕 𝒊𝒏 𝒂 𝑮𝒍𝒐𝒃𝒂𝒍 𝑭𝒍𝒐𝒘”. Diễn ra từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2026 tại Venice, gian triển lãm do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, quy tụ 10 nghệ sỹ Việt Nam cùng khai thác sơn mài như chất liệu trung tâm.

Không gian triển lãm của Việt Nam đối thoại với chủ đề chung của Biennale năm nay, “In Minor Keys” – gợi liên tưởng đến những “cung thứ” trong âm nhạc, những tầng âm trầm lắng tựa tiếng vọng từ chiều sâu nội tại. Tinh thần này tương đồng với thực hành sơn mài: một quá trình lặp lại giữa bồi đắp và mài giũa, nơi sự kiên nhẫn và tinh tế tích tụ thành chiều sâu và sức lan tỏa lâu dài.