Báo cáo mới đây của tạp chí Journal of Medical Internet Research (JMIR) đang thu hút sự chú ý khi đưa ra tác động của trào lưu mukbang - livestream cảnh ăn uống số lượng lớn thực phẩm trên mạng xã hội - đối với sức khỏe...

Mukbang, bắt nguồn từ Hàn Quốc (ghép từ hai từ "meokneun" - ăn và "bangsong" - phát sóng), đã bùng nổ trên YouTube, TikTok và các nền tảng phát trực tuyến khác. Trong các video mukbang, nhân vật chính thường ăn khối lượng thực phẩm khổng lồ trước ống kính, đi kèm âm thanh ăn uống rõ rệt (ASMR) và bình luận trực tiếp.

Báo cáo của JMIR là tổng hợp có hệ thống đầu tiên phân tích 53 công trình nghiên cứu từ nhiều quốc gia khác nhau về ảnh hưởng của mukbang đối với hành vi ăn uống, sức khỏe thể chất và tâm thần. Một trong những điểm được nhấn mạnh trong báo cáo là sự thiếu kiểm soát về mặt đạo đức và nội dung trong các video này.

Rất nhiều người sáng tạo nội dung chạy theo lượt xem bằng cách ăn uống cực đoan, tiêu thụ thức ăn cay nóng quá mức, ăn số lượng khổng lồ trong thời gian ngắn hoặc phối hợp với các thử thách nguy hiểm. Một số trường hợp đã ghi nhận người tham gia mukbang gặp vấn đề tiêu hóa, thậm chí tử vong do ngộ độc hoặc tắc nghẽn đường thở.

Các nền tảng mạng xã hội hiện vẫn chưa có quy định cụ thể về loại nội dung này, khiến trẻ em và thanh, thiếu niên có thể tiếp cận dễ dàng. Nghiên cứu của JMIR cho rằng cần có sự tham gia của các cơ quan quản lý truyền thông, tổ chức y tế và nhà trường trong việc tuyên truyền giáo dục, giúp người dùng hiểu rõ hơn về nguy cơ của các nội dung mukbang gây hại.

Tại Việt Nam thời gian gần đây, trào lưu này đang tạo nên "cơn sốt" mới với món mực ống. Chỉ trong một tháng, hàng loạt video mukbang mực ống cuốn bánh tráng cùng rau muống lan truyền chóng mặt, kéo theo nhu cầu tiêu thụ tăng vọt, đẩy giá mực ống lên cao và nguồn cung khan hiếm.

Khảo sát thị trường cho thấy, giá mực ống loại 10 - 12 con một kg đang được bán 400.000 đồng, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Từ TP.HCM đến các tỉnh như Đà Nẵng, Hà Nội, Nghệ An,… nhiều cửa hàng vốn chỉ chuyên bán cá hoặc cua cũng bắt đầu nhập thêm mực ống về để phục vụ nhu cầu tăng cao. Có nơi trước chỉ bán vài kg mỗi tuần, nay tăng lên vài trăm kg.

Trên mạng xã hội, nhiều đầu mối bán luôn cả combo mukbang hoàn chỉnh gồm 0,5 kg mực, rau muống, xoài và nước chấm với giá 200.000 - 280.000 đồng. Món ăn này được cho có nguồn gốc từ vùng biển miền Trung như Tam Kỳ (Quảng Nam) và Đà Nẵng. Người dân trước đây sử dụng rau muống biển tự trồng, cuốn với mực tươi vừa hấp chín, cuộn cùng xoài xanh và chấm với mắm gừng hoặc mắm tỏi.

Tuy nhiên, món ăn này sau khi được người dùng mạng xã hội đua nhau mukbang thì vướng phải một số tranh cãi về độ an toàn thực phẩm. Một số người mua về ăn thử cho biết bị đau bụng, rối loạn tiêu hóa. Food reviewer Spicy Kim cho biết đã "đu trend" món này nhưng khi vừa ăn xong đã bị trúng thực, phải uống thuốc. "Tôi nghĩ rằng, với những người bụng dạ yếu, nên bỏ rau muống mà thay bằng loại khác để an toàn", food reviewer cho hay.

Theo Cục bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và môi trường, rau muống dẫn đầu trong nhóm rau ăn lá có nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm cao, chứa rất nhiều thuốc kích thích, thuốc trừ sâu. Việc sử dụng các loại rau có chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng có thể khiến người tiêu dùng bị ngộ độc mãn tính, giãn thể miễn dịch, thậm chí ảnh hưởng đến hệ thần kinh.

Ngoài ra, rau muống có một loại ký sinh trùng sán lá ruột lớn có tên khoa học Fasciolopsis buski, chúng có rất nhiều trong loại rau sống thủy sinh, trong đó có rau muống. Khi vào cơ thể người, trứng sán Fasciolopsis buski nở và phát triển, gây ra những cơn đau bụng nhẹ và triệu chứng tiêu chảy, dị ứng hoặc còn gây ra các bệnh mạn tính ở túi mật, vỡ gan, xơ gan, suy gan. Do đó, tốt nhất không nên ăn rau muống sống.

Tương tự, các video mukbang măng vầu ngọt hồi sau Tết đã thu hút nhiều người làm theo trên mạng xã hội. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia sức khỏe cho rằng nếu không sơ chế đúng cách hoặc ăn quá nhiều loại măng này sẽ gây hại.

Cụ thể, các bá sỹ cho rằng măng là loại thực phẩm cần đặc biệt sơ chế kỹ trước khi dùng. Cần luộc măng ít nhất 1 - 2 lần trong nước sôi, nên thay nước giữa các lần luộc, mở nắp nồi khi luộc để khí độc bay ra ngoài. Sau đó, ngâm măng đã luộc trong nước sạch 1 - 2 tiếng hoặc qua đêm để loại bỏ phần độc còn sót. Không ăn măng tươi chưa nấu chín kỹ, đặc biệt là măng non mới hái…

Để đảm bảo sức khỏe khi ăn măng, giới hạn an toàn được khuyến nghị là khoảng 50 - 100 g măng luộc chín/ngày. Với người khỏe mạnh, ăn măng 2 - 3 lần/tuần là mức độ hợp lý. Măng tươi chứa một lượng cyanide rất cao, khi ăn nhiều, dưới tác dụng của enzym tiêu hóa trong dạ dày, cyanide trong măng sẽ chuyển hóa thành axit cyanhydric - một chất cực kỳ độc hại cho cơ thể. 

Trước đó, hồi đầu năm, video chia sẻ về việc ăn trứng ung của một số tài khoản Tiktok cũng đã thu hút hàng triệu lượt xem. Dưới mỗi video mukbang loại trứng này đều thu hút nhiều bình luận trái chiều. Một số người cho rằng trứng ung có hương vị thơm ngon, chữa được đau đầu, thậm chí tốt cho sinh lý nam. Song, không ít người bày tỏ sự sợ hãi, bức xúc, cho rằng đây là trào lưu nguy hại, không tốt cho sức khỏe.

PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho hay trứng ung tức là đã bị hỏng dưới tác dụng của vi sinh vật. “Khi trứng bị ung, các chất dinh dưỡng đã bị chuyển hóa, không còn tốt. Trứng có thể nhiễm một số vi khuẩn gây bệnh làm trứng bị ung, vì vậy người dân không nên ăn. Ăn loại trứng này, không chỉ giá trị dinh dưỡng đã bị giảm đi mà còn có thể bị nhiễm khuẩn gây rối loạn tiêu hóa, rối loạn cấp tính hoặc mạn tính", PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm cho biết.

Ngoài những trào lưu kể trên, không khó để tìm ra các kênh đăng tải clip mukbang “ăn tươi nuốt sống”. Chỉ cần gõ từ khóa #mukbangdosong (tạm dịch: mukbang đồ sống) có đến hàng nghìn lượt nhắc đến trên TikTok. Nói về trào lưu này, bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng, Trưởng khoa Khám và Tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng quốc gia (Bộ Y tế), nhận định ở góc độ dinh dưỡng, mukbang là thói quen ăn uống không hề lành mạnh, gây ảnh hưởng xấu đến người trẻ.

“Người tham gia mukbang có thể ăn quá nhiều, ảnh hưởng đến sức khỏe. Với người xem, mukbang có thể khuyến khích họ ăn uống quá mức, hoặc ăn uống thiếu khoa học, gây hại cho cơ thể”, bác sĩ Hưng phân tích. Đối với những người có vấn đề về tiêu hóa như bị viêm loét dạ dày, rối loạn tiêu hóa, bệnh lý gan, béo phì hoặc các vấn đề khác liên quan đến đường tiêu hóa, bác sĩ Hưng khuyến cáo tuyện đối không tham gia vào trào lưu này.